آبادان شهری است در جنوب غربی ایران در استان خوزستان.

این شهر در موقعیت جغرافیایی درازای ۴۸ درجه و ۱۷ دقیقه و پهنای جغرافیایی ۳۰ درجه ۲۰ دقیقه و با بلندای ۳ متر از سطح دریا و با پهناوری ۲۷۹۶ کیلومتر مربع قرار دارد. دارای فرودگاه و بندر است که به دلیل داشتن پالایشگاه نفت و راهبردی بودن و هم مرزی با کشور عراق از زمان جنگ جهانی دوم از پراهمیت‌ترین شهرهای خاورمیانه و ایران بوده‌است.

جمعیت شهرستان آبادان ۲۸۳۶۰۱ نفر و جمعیت نسبی در هر کیلومتر مربع ۱۷۱ نفر است که بخشی از جمعیت آن بویژه در مناطق روستایی را ایرانیان عرب تشکیل می‌دهند. در آبادان یکی از بزرگ‌ترین پالایشگاه‌های نفت جهان قرار دارد. نفت از اغلب مناطق خوزستان با لوله به این شهر میرسد و پس از تصفیه به کلیه جهان صادر می‌شود. نزدیکترین شهر به آبادان، خرمشهر است که حدود ۱۵ کیلومتر با این شهر فاصله دارد. خاک آبادان را آبرفت رودهای کارون و دجله (که به هم پیوسته‌اند) پدید آورده‌است. شهر آبادان درون خشکی ای است که گرداگردش رود است. این خشکی به جزیره آبادان شناخته شده‌است. شهر آبادان و همچنین بخش اروندکنار و نیمی از شهر خرمشهر در این جزیره‌اند.رودهای گرداگرد آبادان که همگی به خلیج فارس می‌ریزند از دو رود بزرگ‌تر پیشیاد دجله و کارون است. بزرگ‌ترین شاخه‌ای که از برخورد این دو رود پدید آمده‌است اروندرود است. بخش دیگر این رود که در آنسوی این جزیره روان است و اهمیت کمتری دارد بهمنشیر خوانده می‌شود. رود بهمنشیر در بخش‌هایی از گذرگاهش کارون هم خوانده می‌شود.

از محلات آبادان می‌شود از بریم، بوارده، اروسی(اروسیه)، فیه (fai'ie)، هزاری‌ها، هلندی‌ها، امیری، احمدآباد، شاه آباد، فرح آباد، میدان طیب و بهمنشیر نام برد.

نام
در سال ۱۳۱۴ طی مصوبه شورای وزرای وقت نام عبادان به آبادان تغییر یافت.بخشی از جزیره آبادان در دوره ساسانیان بهمن اردشیر خوانده می‌شده‌است که نام رود بهمنشیر یادگار آن نام کهن است.اوپاتان نیز که ریخت کهنتر آبادان است امروز بیشتر زیب شرکتها و سازمانه در شهر آبادان است.به دلیل وجود زیارتگاه کوچکی که ادعا می‌شود خضر نبی در آن دیده شده‌است گاهی به این منطقه نام مذهبی جزیرةالخضر هم داده شده‌است.

مردم
بیشتر مردم این شهر از آغاز ساخت پالایشگاه در این شهر از گوشه گوشه ایران و به ویژه از بخش‌های جنوبی،مرکزی و باختری کشور به این شهر کوچیدند و با هم جامعه و فرهنگ این شهر را ساختند.نخستین مردمانی که در شهر آبادان جاگیر شدند از شمال خوزستان بودند.با رونق بیشتر این شهر مردم در جستجوی کار از جاهای دورتر به این شهر آمدند.بیشتر ایشان از استان فارس و بوشهر بودند.از آمیزش این مردمان جامعه،لهجه و فرهنگ آبادنی پدید آمد؛چنانکه لهجه آبادانی آمیزه‌ای از لهجه‌های مردمان سه نقطه پیش یاد است.اشغال ایران در جنگ دوم جهانی بر رونق و اهمیت این شهر استراتژیک افزود.در واقع عمده پیشرفت این شهر در دوره پهلویها و به ویژه دومین شاه این دودمان بود.با رویداد انقلاب اسلامی و پس از آن جنگ ایران و عراق این شهر رو به ویرانی نهاد و بسیاری از مردمش به شهرهای دیگر و به ویژه به بیرون از کشور کوچیدند و بیشتر آنان نیز دیگر بازنگشتند.

آبادان | امیدیه | اندیمشک | اهواز | ایذه | باغ‌ملک | ماهشهر | بهبهان | خرمشهر | دزفول | دشت آزادگان | رامهرمز | شادگان | شوش | شوشتر | لالی | مسجد سلیمان | هندیجان

شهرستان اندیمشک
شهرستان اندیمشک با جمعیتی بالغ بر ۱۸۰۰۰۰۰ نفر در شمال استان خوزستان قرار گرفته است.

مختصات جغرافیایی این شهرستان: اندیمشک در گذشته ای دورتوسط فردی به نام حاج صالح خان مکری ایجاد شد که به صالح آباد مشهورشدوبعدها به اندیمشک تغییر نام پیداکرد

اندیمشک شامل دو بخش مرکزی وبخش الوارگرمسیری میباشد بخش مرکزی که بیشتر جمعیت اندیمشک در آن زندگی می کنند.شامل بیش از20 کوی مسکونی می باشد.(کوی شهدا(ساختمان)-کوی نیرو-کوی فرهنگیان-کوی راه آهن- کوی فرمانداری- کوی لوانتور-کوی زیباشهر-کوی پشت بازار-کوی بهارستان-کوی 12 هکتار-کوی رسالت-قلعه لور- خیابان سینا-کوی کشتارگاه)

از شمال به استان لرستان و به شهرستان پلدختر ودراستان خوزستان با شهرهای دزفول و شوش همسایه می باشدودر جاده ترانزیت جنوب به مرکز کشور می باشد راه آهن سراسری جنوب به شمال ازاندیمشک می گذردومردم شمال خوزستان همگی از ایستگاه اندیمشک استفاده می کنند فضای آموزش عالی: شهرستان اندیمشک باداشتن چندین مجتمع آموزش عالی چون دانشگاه آزاد اسلامی(با 15 رشته تحصیلی در مقطع کاردانی وکارشناسی)دانشگاه پیام نور(تحصیل دانشجویان مقطع کارشناسی) مرکزتربیت معلم امام رضاومجتمع آموزش عالی جندی شاپور.

جاذبه های توریستی اندیمشک باداشتن دو سدعظیم کرخه که بزرگ‌ترین سد خاکی کشور می باشد وسددزبا206 مترارتفاع ازبلندترین سدهای منطقه میباشد . ازاماکن مذهبی این شهرستان می توان به مقبره شاهزاده احمد اشاره کرد

بیشتر جمعیت اندیمشک لر زبان هستند. طوایفی مانند:(سگوند-عبدولی -پاپی -قلاوند بیرانوند-میرزاوند-میر-یعقوبوند-بختیاری) وکرد-عرب -دزفولی زندگی می کنند

شهرستان ایذه
شهرستان ایذه یکی از شهرستان‌های استان خوزستان ایران است.

این شهرستان دارای دو بخش و ده دهستان است.

آثار باستانی
ایذه از نظر تاریخی دارای فرهنگ غنی است که نشانه بازر آن را می توان آثار تاریخی متعددی مثل اشکفت سلمان ( مربوط به دوره ایلام نو )، بنای طاق طویله ( دوره اتابکان لر ) و کول فرح ( دوره ایلام نو ) است که در آنها علاوه بر کتیبه هایی به خط میخی می توان به نگارکنده‌های مهم و تاریخی آن اشاره کرد . یکی از بزرگ‌ترین دهستانهای ایذه سوسن است که به دو قسمت سوسن شرقی و غربی تقسیم شده است .

بخش‌ها
نام بخش (مرکز بخش):

مرکزی (ایذه)
دهدز (دهدز)

شهرستان رامهرمز
شهرستان رامهرمز با مساحت ۴۹۴۹ کیلومتر مربع در خاور استان خوزستان ایران واقع گردیده است. مرکز آن، شهر رامهرمز است.
مشخصات جغرافیایی
شهرستان رامهرمز در شرق استان خوزستان واقع شده است. «از شمال به شهرستانهای ایذه و مسجد سلیمان، از شرق به استان کهکیلویه و بویر احمد، از غرب به شهرستان اهواز، و از جنوب به شهرستان بندرماهشهر محدود است. بلندی آن از سطح دریا ۱۶۰ متر، و فاصله هوایی آن تا تهران ۵۲۲ کیلومتر است. فاصله زمینی رامهرمز تا تهران ۱۰۰۰۸، تا اهواز۱۰۰، تا شوشتر ۹۶، تا باغملک حدود ۴۰ و تا ایذه ۱۰۰ کیلومتر است. آب وهوای رامهرمز گرم است. در تابستان تا ۴۸ درجه و در زمستان تا صفر درجه سانتی گراد حرارات دارد.» رودخانه جراحی از شرق این شهر باستانی می گذرد.

نام و سابقه تاریخی رامهرمز
رامهرمز نام شهری است از بناهای هرمز پادشاه ساسانی درحوالی شوشتر. {در گویش خوزستانی} آنرا ساده کرده، رامز و منسوب بدانجا را «رامزی» و «رامی» می گویند

یاقوت حموی می گوید که رامهرمز متشکل از دو کلمه رام(به پارسی یعنی «مقصود» ) و هرمز (نام یکی از خسروان ساسانی) بوده است، و این کلمه مرکب است از دو کلمه «مقصود هرمز». بعضی گفته‌اند که رامهرمز نامی است کوتاه شده از رامهرمز اردشیر، و این شهری است نامدار در خوزستان و عامه مردم خوزستان این شهر را «رامزی» گویند.
ابن بلخی مولف فارسنامه، ضمن شرح حال هرمز ساسانی، می نویسد: «واندر آن مدت که زیست، بسیار آثار خوب پدید آورد و از جمله آثار او رامهرمز خوزستان و دسکره که در راه بغداد است و دیوار آن بر جای است، او بنا کرد...»
مولف تاریخ سیستان، ضمن شرح خلافت عمر بن خطاب، می گوید:
«باز موسی اشعری، گندی شاپور، شوش، رامهرمز، شوشتر، سپاهان، قم، قاشان(کاشان)، چه به نامه و صلح به حرب بگشاد.»

مولف کتاب مجمل التواریخ و القصص، ضمن شرح پادشاهی اردشیر بابکان هرمز دین منرسه، می نویسد:«و رامهرمزد اردشیر و آن رامز است...در عمارات روستای ناحیت رام هرمزد آباد کرد و ان را بهشت هرمزد نام نهاد و آن ناحیت میان ایذج است و رامهرمزد و هنوز آباد است.»
مقدسی در وصف رامهرمز می گوید: رامهرمز قصبه بزرگی است و بازارهای بسیار و پر نعمت دارد، مسجد جامع زیبایی دارد که در گرد آن بازارهای آبادی بر پا شده و از بناهای عضدالدوله دیلمی می‌باشد،این بازار ها در هیچ جا مانند ندارد، تماما سنگ فرش مسقف، پاکیزه، زیبا و روشن است، و این بازارها درهایی دارد که در شب بسته می شوند و دراین بازارها، حصیر بافان سکونت دارند و در بازار بزاز ها، تیمچه خوبی هست.
آب مشروب شهر رامهرمز نهر و چاه می‌باشد و از آب نهر به نوبه مردم استفاده می کنند، نخلستان و باغستان گراگرد این شهر را احاطه کرده است. در شهر رامهرمز کتابخانه هست، مانند کتابخانه بصره{ ظاهراً در این زمان یعنی سده چهار ه.ق.، شبیه چندین شهر دیگر در عراق امروزی، هنوز ساکنانش دانشمندان و بازرگانان فارسی بوده اند} این دو کتابخانه را ابن سوار بنا کرده است و هر یک از کتابخانه رامهرمز و بصره موقوفاتی در محل دارند که عایداتشان به مصرف آنها می رسد و از جمله به همه کسانی که به این کتابخانه‌ها برای مطالعه و یا استنساخ کتب می آیند، جامگی [مخارج روزانه از خوراک و پوشاک و مسکن] می‌دهند...»

رامهرمز در سده ۴ ه.ق. به سبب کرم ابریشمی که در آن به عمل می آمد و به دیگر نقاط صادر می شد، شهرت جهانی داشت.

ترکیب قومیتی شهرستان رامهرمز
مردم شهرستان رامهرمز فارس زبان هستند. مناطق اطراف رامهرمز هم بختیاری نشین است.


آثار و بناهای تاریخی شهر رامهرمز
شهر باستانی رامهرمز به تناسب قدمت واهمیت بسیار زیادی که بویژه در زمان ساسانی داشته است، مجموعه‌ای گرانبها از آثار تاریخی را در خود جای داده است. در اینجا تنها به برخی از این آثار و بناها اشاره شده است.

طاق نصرت ساسانی: طاق نصرت ساسانی در مدخل شهر رامهرمز قرار دارد. این بنا مربوط به دوره ساسانی و یا اوایل اسلام است و بارها تعمیر شده.
آرامگاه هرمز، پادشاه ساسانی: آرامگاه هرمز ساسانی در کنار یکی از خیابانهای اصلی شهر رامهرمز در باغ برده شور واقع است.
تل برمی: قلعه دا و دختر(مادر و دختر) در شمال شهر رامهرمز در دامنه‌های میانی کوه گچی بر روی تپه‌ای قرار دارد. شکل دایره مانند هر دو واحد قلعه معماری قلعه سازی رومی را می رساند، و همانند آثار باقیمانده قلعه‌های رومی جنوب مدیترانه است. این قلعه احتمالاً دژِی از دوره ساسانی است ...
قدمگاه امام زاده عباس: قدمگاه امام زاده عباس یا پیر قفه در تل برمی قرار دارد. زنان محلی کودکان مبتلا به سیاه سرفه را به این قدمگاه می برند تا درمان یابند.
سایر زیارتگاههای رامهرمز: امام زاده هفت تن در مرکز شهر، قدمگاههای امام رضا، قبرستان و بقعه معروف به سید محمد دولتمندان، قدمگاه امام جعفر، دخمه و شبستان معروف به صاحب الزمان، و میر عبدا... در روستای آخوند.
مسجد های رامهرمز
مسجد امام حسن از مسجد های قدیم یامهرمز است و در گذشته سرداب درازی داشته است. سبک معماری آن قدیمی، و در حال حاضر محل شرکت تعاونی فرهنگیان رامهرمز شهرستان است. دیگر، مسجد امام خمینی(حاج احمد سابق) است که حدود ۱۵۰ سال قدمت دارد.

شهرستان شوشتر
شهرستان شوشتر یکی از شهرستان‌های استان خوزستان ایران است.

این شهرستان ۲۰۵٬۷۸۷ نفر جمعیت (آمار ۱۳۸۳خ)، دو بخش و ۷ دهستان دارد. در این شهرستان دو شهر قرار دارند.

بخش‌ها
نام مرکز بخش در میان دوکمان آمده است:

مرکزی (شوشتر)
گتوند (گتوند)
بخش مرکزی شامل پنج دهستان و بخش گتوند دارای دو دهستان است.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٢:٢٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٩/٥