استان هُرمُزگان در جنوب ایران و در شمال تنگه هرمز قرار دارد. کرانه‌های این استان در شرق بر دریای عمان و در غرب بر خلیج فارس قرار دارند.
بعضی از جزیره‌های مهم هرمزگان عبارت‌اند از قشم، کیش، و لاوان.
استان هرمزگان دارای 10 شهرستان، 19 شهر، 33 بخش و 71 دهستان و 2170 آبادی دارای سکنه است و بنا به سرشماری بعمل آمده در سال 1375 جمعیت استان هرمزگان 1062155 نفر می‌‌باشد.
استان هرمزگان در حدفاصل بین مختصات جغرافیایی 25 درجه و 24 دقیقه تا 28 درجه و 57 دقیقه عرض شمالی و 53 درجه و 41 دقیقه تا 59 درجه و 15دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده است.این استان حدود 68هزار کیلومتر مربع مساحت دارد که از این نظر هشتمین استان کشور می‌باشد. هرمزگان از جهت شمال و شمال شرقی با استان کرمان، غرب و شمال غربی با استان‌های فارس و بوشهر از شرق با سیستان و بلوچستان همسایه بوده و جنوب آن را آبهای گرم خلیج فارس و دریای عمان در نواری به طول تقریبی 900 کیلومتر دربرگرفته است. بنا به سرشماری بعمل آمده در سال 1375 جمعیت استان هرمزگان 1062155 نفر می‌باشد که از این تعداد 419938 نفر در بندرعباس ساکن می‌باشند. بندرعباس به‌عنوان مرکز استان امروزه یکی از شهرهای بزرگ ایران می‌باشد که مرکز مهم فعالیتهای اقتصادی و تجاری می‌باشد. این شهر که در قسمت انتهایی خلیج فارس و در فصل مشترک شاهراه خلیج فارس و دریای عمان واقع گردیده است که نقش مهمی در زمینه صادرات و واردات کشور ایفا می‌کند.تأسیسات مهم دریایی و زیربنایی کشور همچون بندر شهید رجایی، پالایشگاه نفت بندرعباس، کارخانه آلومینیوم المهدی، کشتی سازی خلیج فارس، فولاد و سیمان هرمزگان از این جمله می‌باشند.
شهرها و شهرستان‌ها
هرمزگان دارای 10 شهرستان، 19 شهر، 33 بخش و ۷۱ دهستان و ۲۱۷۰ آبادی دارای سکنه است
مرکز : بندر عباس
شهرستان‌ها : ابوموسی ـ بستک ـ بندر عباس ـ بندر لنگه ـ جاسک ـ حاجی‌آباد ـ رودان (دهبارز) ـ قشم ـ گاوبندی ـ میناب
شهرها : ابوموسی ـ بستک ـ بندر چارک ـ بندر خمیر ـ بندر عباس ـ بندر لنگه ـ جاسک ـ جناح ـ حاجی‌آباد ـ درگهان ـ دهبارز ـ زیارت‌علی ـ سوزا ـ سیریک ـ فارغان ـ فین ـ قشم ـ کنگ ـ کیش ـ گاوبندی ـ هرمز ـ میناب

نقاط دیدنی : کاروانسرای بستک ـ حمام خانی بستک ـ حمام سیبه ـ عمارت کلاه‌فرنگی ـ معبد هندوها ـ آب گرم گنو ـ موزه آب ـ دوگنبدان ـ کاروانسرای کوخرد ـ پنجشنبه‌بازار میناب ـ سد تاریخی کوخرد ـ جنگل‌های حَرّا ـ شهرسیبه ـ بازار بستک ـ تپه مارو ـ جزیره کیش ـ ترنه ـ قلعه‌های پرتغالی‌ها ـ قلعه سیبه ـ قلعه لشتان ـ حمام گله‌داری ـ لنج‌سازی بندر کنگ
جغرافیای طبیعی واقلیمی استان هرمزگان
جغرافیای طبیعی و اقلیمی استان هرمزگان بخش عمده‌ای از مساحت استان هرمزگان را مناطق کوهستانی در برگرفته‌اند و کوههای این منطقه ادامه رشته کوههای زاگرس اند که به تدریج از شمال شرقی به جنوب شرقی امتداد می‌یابند . ادامه این رشته همراه با کاهش ارتفاع ،به تپه ماهورهای آهکی ، گچی و شنی منتهی شده و به زمینهای پست ساحلی خلیج فارس و دریای عمان متصل میگردد . این ناحیه پست ساحلی ،در اطراف تنگه هرمز وسعت بیشتری یافته ،و شرایط مساعدی برای کشاورزی و صیفی به وجود آورده‌است . با توجه به مشخصات اقلیمی و استقرار استان هرمزگان در منطقه فوق حاره‌ای ،گرمی هوا مهمترین پدیده مشهود اقلیمی آن است . استان هرمزگان از مناطق گرم و خشک ایران است و اقلیم آن تحت تأثیر آب و هوای نیمه بیابانی و بیابانی قرار دارد . هوای نوار ساحلی در تابستانها بسیار گرم و مرطوب است و گاهی نیز دمای آن از ۵۲ درجه سانتیگراد تجاوز میکند . دمای متوسط سالانه این منطقه در حدود ۲۷ درجه سانتیگراد است . از ویژیگیهای آب و هوایی استان هرمزگان ،یک فصل طولانی گرم و یک فصل کوتاه خنک است . فصل گرم همراه با هوای شرجی ۹ ماه به درازا می‌کشد . فصل تابستان از اوایل اسفند ماه شروع می‌شود ، هوا رفته رفته رو به گرمی می‌رود تااینکه گرما در ماه‌های تیر و مرداد به اوج خود می‌رسد . فصل خنک آن همراه با خشکی نسبی هوا در حدود سه ماه طول می‌کشد . این فصل از اوایل آذرماه شروع میشود و تحت تاثیر توده‌های هوای خنک غربی قرار می‌گیرد . دمای هوای این استان در سردترین شبهای سال به ندرت به صفر درجه می‌رسد و در روزهای زمستانی دمای آن معمولاً از ده درجه سانتی گراد بالای صفر پایین تر نمی‌آید. اصولاً آب و هوای این استان همانند آب وهوای نواحی بیابانی است و میزان بارشهای جوی آن نیز فوق العاده اندک می‌باشد . در این منطقه ، در حدود نه ماه از سال بارندگی مهمی صورت نمی‌گیرد و قسمت عمده بارندگی آن نیز در یک یا دو نوبت بوقوع می‌پیوندد . در همان موارد اندک هم بارندگی آن اغلب مانند بارانهای بهاری سیل آسا است وخسارات فراوانی به بار می‌آورد . میزان رطوبت نسبی در سواحل خلیج فارس عمدتاً بالا است و بین ۲۰ تا ۱۰۰ درصد نوسان دارد .
مهمترین بادهای استان هرمزگان
مهمترین بادهایی که در این استان می‌وزند عبارتند از :
باد سهیلی
باد شمالی
باد نشی (نعشی)
باد غربی
باد شرجی یا (باد شرقی)
باد قوس (کوش)
باد لوار (تش باد) یا (آتش باد)
باد بحری یا (باد شمال غربی)
جغرافیای تاریخ استان هرمزگان
جغرافیای تاریخی استان هرمزگان باتاریخ و جغرافیای خلیج فارس در هم آمیخته‌است . تا قرن چهارم پیش از میلاد ،مدارک پراکنده‌ای بر پاه نوشتارهای تاریخ نگاری یونانی درباره خلیج فارس وجود دارد . ظاهراً در دوران بسیار کهن ،اقوامی در سواحل غربی خلیج فارس و دشتهای جنوبی و غربی ایران میزیسته‌اند . شواهدی نیز مبنی بر پیدایش و توسعه دریانوردی در آن دوران وجود دارد . از جمله میتوان به دریانوردی بابلیان در قرن هفتم پیش از میلاد ، در خلیج فارس اشاره کرد .
نخستین مدرک
نخستین مدرک قطعی در خصوص دریا نوردی در خلیج فارس ،به زمان «نئار خورس» یا «نئارک» ، دریا سالار اسکندر مقدونی ،مربوط است . اسکندر پس از فتح سرزمینهای اطراف رودخانه سند (هندوستان) ظاهراً از طریق مصب رودخانه سند و درا ، به سوی مکران و تنگه هرمز و خلیج فارس حرکت کرد و در سال ۳۲۶ قبل از میلاد ،از دهانه رودخانه سند گذشت ،ولی طوفان و امواج سهمگین دریا وی را مجبور به بازگشت نمود . اسکندر دریا سالار خود به نام نئارک (نئارخوس) با به عنوان سرپرست ناوگان دریایی رهسپار خلیج فارس کرد . نئارک پس از عبور از سواحل مکران ،به بندر هرمز یا میناب کنونی رسید . نئارک در خلیج فارس به جزیره خالی از سکنه‌ای بنام «بارقانا» که گفته میشود همان جزیره هرمز یا لارک یا «اوآراکنا» و یا کیش کنونی است ،رسید . نئارک چنین گفته‌است که هیچ یک از سواحل را در طول سفر دریایی خود مانند سواحل خلیج فارس آباد و مزروع ندیده‌است .
اردشیر بابکان وجزیره هرمز
تاریخ مکتوب بندر هرمز از زمان اردشیر بابکان آغاز می‌شود . مورخین شرقی و اروپایی چنین گفته‌اند که روز گار آبادانی بندر هرمز بین سالهای ۲۴۱-۲۱۱ میلادی بوده ،ولی پس از ظهور اسلام و سقوط دولت ساسانیان ، به عنوان یکی از مهمترین مراکز داد و ستد شرق معروفیت پیدا کرده‌است . در سالهای ۷۵۰-۶۶۱ میلادی ،منطقه خلیج فارس جزو قلمرو خلافت اموی و سپس جزو قلمرو خلافت عباسی ، در سالهای بسیاری از مورخین ،این راه دریایی را با اهمیت تراز جاده معروف که به نام جاده ابریشم (طریق الحریر) یا شاخه مهمی از آن می‌دانند . مارکوپولو ، جهانگرد مشهور ایتالیایی در سالهای ۱۲۷۲و۱۲۹۳ میلادی از بندر هرمز دیدن کرد . وی گزارش کرده‌است که جواهرات ایران عاج و ابریشم هند و چین و مروارید بحرین در بازارهای بندر هرمز خرید و فروش می‌شده‌است . در سال ۱۳۰۰ میلادی سیف الدین پادشاه بومی بندر هرمز از ترس حمله مغولها بندر هرمز را ترک و به جزیره هرمز «جردم» عزیمت کرد و در آنجا شهر دیگری بنا نهاد . در سال ۱۴۵۳ میلادی هنگامی که قسطنطنیه به دست سلطان محمد فاتح سقوط کرد ارتباط زمینی اروپاییان با آسیا گسسته شد . در سال ۱۴۹۷ میلادی برای اولین بار استعمار گران غربی به فرمانروایی «واسکودوگاما» در بنادر خلیج فارس پیاده شدند .
خلیج فارس و پرتغالیها
در سال ۱۵۰۶ میلادی پرتغالیها به عنوان محافظت از منافع پرتغال در برابر تجاوز مصری و ونیزی به رهبری «آلفونسوآلبوکرک» با هفت کشتی جنگی جزیره هرمز را محاصره نمودند . بندر هرمز در این زمان کلید تجاری خلیج فارس محسوب میشد و راه ادویه کاز در کنار همین بندر از تنگه هرمز عبور میکرد. سقوط هرمز که از نظر تجاری و نظامی برای دولت ایران اهمیت داشت با جدا شدن هرمز به سبب گرفتاریهای ناشی از جنگ با عثمانیان به بیرون راندن پرتغالیها موفق نشد و پیمانی با انان منعقد نمود که به موجب آن پرتغالیها میبایست درلشکر کشی به بحرین شاه اسماعیل را مساعدت میکردند . با این پیمان تسلط پرتغالیها بر خلیج فارس تا مدتی نثبیت شد ولی شاه عباس بزرگ با کمک قوای انگلیس حاکمیت پرتغالیها بر خلیج فارس را پایان داد.
هلند و انگلیس وخلیج فارس
هلندیها در سال ۱۰۰۴ هجری قمری تجارتخانه‌ای در بندرعباس تأسیس کردند و به دنبال آن رقابت بین هلند و انگلستان شدت گرفت . در اواخر دوره سلطنت شاه عباس صفوی دولت ایران به لغو معافیت گمرکی واردات و صادرات هلندیها اقدام کرد . هلندیها به حصار جزیره قشم هجوم آوردندو برای جلوگیری از تجارت انگلیس چند کشتی جنگی به تنگه هرمز و بندرعباس اعزام کردند . دولت ایران ضمن تقاضای صلح به هلندیها اجازه داد که در هر نقطه‌ای از ایران به تجارت ابریشم اقدام کنند و از معافیت گمرکی درواردات برخوردار شوند . در همین زمان با تیره شدن روابط بین هلند و انگلیس در اروپا هلندیها به کشتیهای انگلیس در جاسک حمله کردند و قشم را به دست گرفتند بندرعباس را گلوله باران کردند دژ مستحکمی را در نزدیکی تجارتخانه خوددر بندرعباس احداث نمودند برای نزدیکی بیشتر با دهانه خلیج فارس تأسیسات تجاری خود را به جزیره خارک منتقل کردند و از پرداخت اجاره بهای خارک به میر مهنا حاکم بندر ریگ و جزیره بیرون راند . بدین ترتیب هلندیها که مرکز تجاری خود را از بندرعباس برچیده بودند عملاً از خلیج فارس خارج شدند .
کمپانی هند شرقی وخلیج فارس
باتشکیل و رسمیت یافتن کمپانی هند شرقی دولت انگلیس سیاست گسترده استعماری خود را علیه ایران به کار گرفت و در اندک مدتی بر سراسر سواحل خلیج فارس تسلط یافت . دولت انگلیس و عمال کمپانی هند شرقی با نیرنگاز اتحاد قدرتهای محلی جلوگیری کردند و با ایجاد جنگهای منطقه‌ای موجبات ضعف انها را فراهم آوردند . در این دوره سیاست انگلیس در خلیج فارس ایجاد شیخ نشینهای متعدد و کوچک بود تا از اتحاد آنها در مقابل خود جلوگیری کند . خلیج فارس بعد از جنگ جهانی اول ،نه تنها به عنوان یک معبر دریایی تجاری بسیارمهم ،بلکه به عنوان بزرگترین کانون نفت و منبع مهم رشد صنایع ،اهمیت اقتصادی و استراتژیکی فراوانی یافت ،به طوری که کلیه طرفهای تجاری خارجی ایران به ویژه انگلیس با جدیت تمام تلاش کردند حضور فیزیکی خود را در خلیج فارس حفظ کنند . موقعیت استراتژیکی استان هرمزگان در دهه‌های بعدی نیز توجه ویژه به این منطقه را برای دولتهای و کشورهای خارجی الزامی میساخت . در زیر ،فشرده‌ای از پیشینه تاریخی مناطق مهم استان آورده میشود تا سیمای تاریخی و سیاسی این خطه از کشور پهناور ایران بیش از پیش روشن گردد .

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۳:٠٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٩/٤