مهریز سرزمین اسطوره‌های جاویدان




مهریز از کهن‌ترین شهرهای ایران است که در ۳۰ کیلومتری جنوب شرقی یزد قرار دارد. از دید بعضی از باستان شناسان، این شهر قبل از یزد جایگاه تمدن و زندگی بوده است به‌طوری که در چندین سال پیش استخوان انسانی در شیرکوه به دست آمد که پس از رادیو کربن شدن در آمریکا، قدمت آن ۴۰ هزار سال تخمین زده شد.
بنای شهر مهریز را به مهرنگار دختر انوشیروان ساسانی نسبت داده‌اند که در گذشته به نام مهرجرد یا مهریجرد خوانده می‌شده‌است. اولین نشانه کهن این شهر، کوه لاخصه (غربال بیز) است که نام آن از دختری به نام لاکسیا از زنان هخامنشی گرفته شده است. در دامنه کوه «غربال بیز» چشمه‌ای وجود دارد که از شکاف کوه سرازیر می‌شود. حوالی این چشمه به احتمال بسیار، سرچشمه تمدن در این منطقه بوده است. به طوری که حفاری‌های اخیر در چند صدمتری چشمه و پیدا شدن آثاری دال بر استقرار، خود مؤید این مطلب است.
در طی کاوش‌های انجام شده در سایت غربال بیز بخش عمده‌ای از یک بنای خشتی که احتمالاً یک بنای مذهبی متعلق به دوران اشکانی است کشف شد. این بنا با وسعت ۱۶۰۰ متر مربع نخستین اثر مکشوفه از اشکانیان در مرکز ایران به شمار می‌رود. همچنین در اطراف مجموعه فوق آثاری از گورستان و آثاری از معدن کاری کهن نمایان شد که در حال مطالعه و بررسی است.
شهرستان مهریز طبق سرشماری سال ۱۳۸۰، بیش از ۳۰۰ اثر قدیمی و باستانی را در خود جای داده که با استقرار اداره میراث فرهنگی در مهریز، بازسازی و مرمت ۱۳ اثر مهم که در ذیل به آنها پرداخته می‌شود، آغاز شد.


باغ پهلوانپور

باغ پهلوانپور با صفا و تاریخی با وسعتی در حدود ۵ هکتار در میان باغات محله مزویر آباد در جنوب شرقی شهر مهریز واقع گشته که جاری بودن آب مداوم قنات حسن‌آباد در دو مسیر در این باغ و حضور صدها درخت چنار تنومند، جلوه و طراوت خاصی به این باغ بخشیده است. در وسط باغ عمارت کوشک یا شربتخانه قرار دارد که از معماری زیبایی برخوردار است. عمارت زمستانخانه در ضلع غربی باغ وبرجی گلی که طرح و نقوش آن به دوران زندیه و قاجار نسبت داده می‌شود از جمله آثار قابل توجه این باغ هستند. در کاوش‌های انجام شده در ضلع جنوب‌شرقی و نزدیک برج گلین نیز بازمانده حمام و آشپزخانه‌ای که در دل خاک مدفون شده بود بیرون آورده شد.
این باغ از جمله آثار با ارزشی است که در صورت اتمام عملیات بازسازی و بازپیرایی می‌تواند نقش به‌سزایی در جلب توریست داخلی و خارجی داشته باشد.


قلعه مهرپادین

این قلعه از قلعه‌های بسیار با ارزش و دیدنی است که در شمال مهریز و در محله مهرپادین واقع شده که قدمتی ۸۰۰ ساله دارد. این قلعه از دو دیوار استحفاظی بلند به ارتفاع ۲۸ متر و خندقی به دور آن ساخته شده است. قسمت داخل قلعه از نظر تقسیم‌بندی طبقاتی دارای دو قسمت شاه‌نشین و عام‌نشین است. طرح مرمت قلعه مهرپادین در سال ۱۳۸۰ آغاز گشت و قسمت‌های زیادی از قلعه بار دیگر به‌صورت اولیه مرمت گشت.


قلعه سریزد

روستای سریزد در فاصله ۵ کیلومتری شمال جاده یزد ـ کرمان قرار دارد و در حال حاضر از توابع دهستان خورمیز بخش مرکزی مهریز است. بافت قدیم روستا دارای خانه‌های بسیار زیبا با بادگیرهای دلپسند، مجموعه‌هایی همچون مسجد، آب انبار، حسینیه، رباط، کاروانسرا، چاپارخانه، دروازه تاریخی (که اکنون فقط ستونی از به جای مانده) است که آن را در زمره روستاهای تاریخی استان قرار داده است. در کنار این روستا قلعه‌ای عظیم چشم نوازی می‌کند که با وسعتی بیش از ده هزار متر مربع مساحت شامل سه طبقه است. این روستا که دارای دو دیوار دفاعی بلند است، شامل اتاق‌های بسیار زیاد و راهروهای بهم پیوسته است، به‌طوری که سهل‌انگاری در انتخاب مسیر برای فرد ناآشنا باعث گم شدن در قلعه می‌شود. معماری ویژه قلعه آن را در ردیف قلعه های با ارزش ایران قرار داده به طوری که صاحب نظران آن را از نظر جلوه‌های معماری جالب‌تر از ارگ بم می‌دانند.
عملیات مرمت قلعه سریزد در سال ۸۰ آغاز گردید که در صورت تأمین بودجه می‌توان ضمن ادامه مرمت قلعه و ساخت راهی مناسب جهت بازدید توریست‌ها از قلعه توان گردشگری منطقه را بالا برد. متأسفانه افرادی سودجو هر از گاهی چند با شکستن قفل درب قلعه اقدام به تخریب فضاهای داخل قلعه و شکستن کوزه‌های سفالی بسیار بزرگ قدیمی می‌کنند که در صورت توجه بیشتر به این موضوع می‌توان از صدمه بیشتر به قلعه جلوگیری کرد.


دژ خورمیز

این قلعه که شالوده‌ای متعلق به دوران ساسانی دارد بر روی صخره‌ای از رشته کوه‌های منفرد شیرکوه در روستای خورمیز از محلات مهریز واقع شده‌است. در متون تاریخی از جمله در «جامع مفیدی» آمده است که «شاه هرمز پسر انوشیروان ساسانی به احداث روستای خورمیز امر فرموده و قلعه‌ای بر فراز کوه بساخت و نیز در تاریخ جدید یزد آمده است که برای مهرنگار در جنب مهرجرددهی بساخت و آن را هورمیز نام کرد» و اکنون آن را خورمیز خوانند.
حصار قلعه که بر روی کوه قرار گرفته است تا دامنه از سنگ‌های نتراشیده بنا شده و در قسمت‌های فوقانی دیوار به ارتفاع تقریبی دومتر از خشت خام و روکش کاه‌گل می‌باشد. همچنین حصار قلعه دارای هفت برج دیده‌بانی است که از تزئینات بیرونی جالب توجهی برخوردارند. داخل قلعه که تا صدسال پیش در آن سکنی داشتند به نظر می‌رسد بارها مورد تجدید بنا واقع شده است. در قلعه چاهی مربع شکل است که اکنون خشک شده و مردم به آن چاه صاحب‌الزمان می‌گویند و اعتقاد ویژه‌ای به آن دارند.
آن‌چه نگران‌کننده است این است که با وجود مرمت‌های صورت پذیرفته و قفل بودن درب قلعه توسط میراث فرهنگی، هفته‌ای چندبار قفل در شکسته می‌شود و با وارد شدن افراد خاطی به قلعه آسیب‌های جدی به آن می‌رسد. در این رابطه شایسته آن است که ضمن گماردن نگهبان برای این اثر تاریخی، ضمن اطلاع‌رسانی صحیح از نقش تاریخی قلعه در تاریخ منطقه نسبت به حفظ بیشتر این اثر تاریخی همت گمارد.


رباط زین‌الدین

این رباط که از شاه‌کارهای معماری صفویه است از خارج مدور و از داخل دوازده ضلعی است و مساحتی در حدود ۱۵۰۰متر بربه را به خود اختصاص داده است.
گرداگرد رباط را ۵ برج به صورت نیم دایره احاطه کرده است. حیاط مرکزی دارای ۱۲ضلع است که اطراف آن را شاه‌نشین، اتاق‌ها و اصطبل‌ها فراگرفته است. اگرچه کتیبه‌ای که نشان از قدمت بنا بود در سال‌هایی دور به سرقت رفته است ولی به احتمال زیاد رباط زین‌الدین در فاصله سال‌های ۹۹۶ تا ۱۳۰۸ هجری قمری در زمان شاه عباس اول ساخته شده است. این رباط که زمانی همانند کاروانسراهای دیگر ایران مدتی پاسگاه ژاندارمری بوده است، پس از مرمت و احیاء در سال ۱۳۸۰ به بخش خصوصی واگذار شد که در صورت تکمیل و بازپیرایی می‌تواند به عنوان محل مناسبی جهت جذب توریست مطرح باشد؛ با توجه به اینکه بنا به گزارش میراث فرهنگی در فروردین ماه سال۱۳۸۱ تعداد ۱۲۰۰جهانگرد خارجی از این بنای ارزشمند بازدید نموده‌اند.


حمام منشاد

حمام منشاد در محله مرکزی روستای منشاد که از روستاهای خوش آب و هوا و سردسیر مهریز است واقع شده و قدمت آن متعلق به دوران قاجار است. در طی عملیات مرمت و بازسازی در سال۱۳۸۱ در مرحله اول زباله‌ها و خاک‌های موجود در پشت‌بام حمام تخلیه شد تا طی آن فشار وارده بر روی سقف حمام کاسته شود و در مرحله دوم با ترمیم قسمتی از دیوارها، حریم بنا مشخص گشت.


حمام استهریج (موزه مردم شناسی مهریز)

این حمام که متعلق به اوایل دوران قاجار است در شهر مهریز واقع شده و پس از بازسازی و مرمت در سال۱۳۸۰ به موزه مردم شناسی جهت شناخت آداب و رسوم و اعتقادات مردم منطقه تغییر کاربری پیدا کرد. طرح کلی بنا مانند اکثر حمام‌های قدیمی به صورت زیرزمینی طراحی و اجرا شده و با مساحتی حدود ۶۵۰ مترمربع در ۶متری عمق زمین واقع گردیده است. قبه‌های موجود در سقف و شیشه‌های رنگین که بعد از مرمت در آن به کار رفته با انعکاس نور طبیعی محیط زیبایی را برای موزه فراهم می‌آورند. آن‌چه در این موزه حائز اهمیت و فراموش ناشدنی است، این است که بیشتر اشیای موزه به همت مردم فرهنگ دوست مهریز به موزه تقدیم شده است.


لازم به ذکر است که در مجموع بیش از ۴۰۰ اثر شامل ابزار و وسایل مربوط به مشاغل سنتی، ظروف فلزی و شیشه‌ای طبخ و صرف غذا، کتیبه و سنگ‌نبشته‌های قدیمی، اسناد و قباله‌های قدیمی، پوشاک سنتی مردم منطقه و وسایل استحمام و ابزار جنگ در موزه جمع‌آوری شده است.


خانه اخوان طباطبایی

این خانه از خانه‌های قدیمی مهریز با قدمتی برابر ۱۰۰سال است که در محله مولودآباد قرار گرفته است. این خانه با مساحتی برابر ۸۰۰ مترمربع دارای بناهایی ساخته شده در دو ضلع شمالی و جنوبی است و تزئینات گچبری زیبایی در جبهه جنوبی چشم نوازی می‌کند. در سال ۱۳۸۰ بعد از عملیات مرمت و بازسازی خانه توسط میراث فرهنگی، به اداره میراث فرهنگی مهریز تغییر کاربری پیدا کرد.


مجموعه مهرپادین

این مجموعه در یکی از قسمت‌های بافت قدیمی شهر مهریز جای دارد که قدمت آن به قرن هشتم هجری قمری و دوره آل مظفر برمی‌گردد که شامل اماکنی شامل امامزاده سیدیاس‌الدین، بازارچه مهرپادین و حسینیه ارشاد و مسجد جامع است. محله مهرپادین که این مجموعه را در دل خود جای داده است از نظر تاریخی، هسته اولیه شکل‌گیری شهر مهریز است که نشان‌دهنده اهمیت ساخته شدن بناهای مذهبی در آن است.
امامزاده سیدیاس‌الدین مهریز از اهمیت ویژه‌ای در بین مردم منطقه برخوردار است که به دلیل واقع بودن در بافت قدیم شهر و نیز نوع سبک اجرای ساختمان و تاریخی بودن بنا مورد توجه اهل فن و هنر نیز بوده است. قدمت امامزاده به ۹۰۰ سال پیش می‌رسد و در اطراف آن شبستان و زمستان خانه و تابستان خانه مسجد جامع کبیر مهرپادین ارزش مضاعف به آن بخشیده است.
مجموعه دارای بازارچه‌ای است که دارای مغازه‌هایی در دو طرف است. متأسفانه در اثر متروک شدن بازارچه مقدار زیادی زباله‌های ساختمانی و غیربهداشتی محوطه بازارچه را احاطه کرده و قسمتی از مغازه‌های بازارچه تخریب گشته بود که توسط میراث فرهنگی در سال۸۰ مورد مرمت و بازپیرایی قرار گرفت.


سرو کهنسال منگاباد

این سرو که در محله منگاباد مهریز قرار دارد، قدمتی برابر ۱۵۰۰ سال را داراست که همچون نگهبانی سلحشور، قرن‌هاست که بر فراز شهر ایستاده و نظاره‌گر پویایی شهر است. اداره میراث فرهنگی شهرستان مهریز طی تعیین حریم سرو در سال ۸۰ اقدام به فضاسازی سرو منگاباد نمود تا جهت بازدید میهمانان خارجی و داخلی مناسب‌تر شود

طبق نتایج مطالعات و بررسی های انجام شده از سوی اندیشمندان علم روان شناسی درباره نیازهای بشری، مشخص شده که نیاز به امنیت، پس از نیاز به آب و غذا بالاترین اولویت را دارد. با بررسی شیوه زندگی انسان های بدوی و مطالعه تاریخ معماری دفاعی، پی می بریم که انسان همواره با محیط و طبیعت پیرامون خود در ستیز بوده و برای مقابله با عوامل طبیعی و غیرطبیعی به دنبال پناهگاهی امن و مطمئن می گشته است.
در ابتدا به درون غارها و کوه ها رفته و در آنجا می زیستند ولی با گذشت سالیان دراز به سمت دشت ها و جلگه ها سرازیر شدند و پس از یکجانشینی و ساخت سکونتگاه به کشاورزی و دامداری مبادرت ورزیدند. با بیشتر شدن جمعیت و گسترش رستاق ها (روستا، آبادی) و همچنین نیاز به زمین مناسب، آب کافی و جلوگیری از تهاجم اقوام دیگر، به ساختن شهرهایی با دژ مستحکم و برج و بارو پرداختند. نظیر این مستحدثات را می توان در چغازنبیل (هفت تپه خوزستان)، تخت سلیمان (تکاب آذربایجان غربی)، شهر فیروزآباد فارس و ارگ تاریخی بم مشاهده کرد. درگذشته برای ایجاد سامانه تدافعی مناسب در برابر هجوم اقوام و دشمنان در شهر، قصبه یا قریه با توجه به نحوه قرارگیری و شرایط اقلیمی منطقه، استحکاماتی از قبیل قلعه (ارگ)، برج، حصار و باروهای بلند، دروازه، دربند و خندق بنا می کردند. از مهمترین دلایل پدید آمدن قلعه های روستایی، می توان به عدم وجود امنیت اشاره کرد. آبادی مهرپادین در مجاورت راه یزد، کرمان قرار داشته و مسیرهای کویری از گذشته محلی مناسب برای استقرار راهزن ها و بیابانگرد ها بوده است. امروزه نیز اسکان موقت بیابان نشین ها در اطراف قلعه مهرپادین مشاهده می شود.
قلعه تاریخی مهرپادین از نمونه های بی نظیر قلعه های روستایی دشتی و جلگه ای است که تا چندی پیش فعال و مسکونی بوده و هر کدام از اهالی، مالک اتاقی بوده اند و جهت انبار کالاو محصولات کشاورزی و نگهداری آذوقه و دام از آن استفاده می کردند. البته این قلعه برای سکونت دائم نبوده و فقط در مواقعی که احساس خطر می شد و حمله قریب الوقوع صورت می گرفت، اهالی روستا را ترک می کردند و با اموال با ارزش خود، روزهای موقتی را درون قلعه سپری می کردند. این قلعه روستایی خشتی با شکوه و کم نظیر، در تاریخ ۸۱‎/۷‎/۷ به شماره ۶۱۴۳ در فهرست آثار میراث فرهنگی کشور به ثبت رسیده است.
*موقعیت و جهت یابی قلعه مهرپادین
شهرستان مهریز با وسعت ۶۷۱۷ کیلومتر مربع و جمعیتی بالغ بر ۷۴۲۰۲ نفر، در جنوب غربی استان یزد واقع شده است. این شهرستان ۹‎/۱ درصد از مساحت کل استان را شامل می شود و از شمال به شهرستان یزد، از شرق به شهرستان بافق، از غرب به شهرستان تفت و از جنوب به شهرستان خاتم محدود می شود. شهر تاریخی مهریز از پیوستن و ادغام ۵ آبادی به نام های بغدادآباد، مهرپادین، استهریج، مَزویرآباد و مُنگ آباد به وجود آمده است و آنها امروزه چنان گسترش یافته اند که هر کدام به صورت محله های یک شهر بزرگ در آمده و از سازمان های شهری یگانه ای استفاده می کنند. قلعه تاریخی مهرپادین در حدود ۴ کیلومتری غرب شهرستان و در مجاورت بافت قدیم محله مهرآباد، از محلات تاریخی باغ شهر مهریز و در میان کشتخوان ها، باغ های میوه و زمین های زراعی قرار دارد. پهنا و در ازای بنای قلعه حدود ۱۶۰در۱۴۸متر و ساختمایه آن به طور عمده از خشت وگل است.
*پیشینه تاریخی (وجه تسمیه)
شهری که امروز به نام مهریز مشهور است در روزگاران پیش «مهرگرد» و سپس مهریجرد نامیده می شده است. بنای مهریز را به مهرنگار دختر انوشیروان ساسانی نسبت می دهند، در کتاب تاریخ یزد درباره این شهر چنین آمده است: شاه قباد در گذشت و انوشیروان به تخت پادشاهی نشست.
او را از دخترخاقان تُرک ۲ فرزند آمد یکی پسر و دیگری دختر، پسر را هرمز نام نهاد و دختر را مهرنگار و چون فرزندان او بزرگ شدند انوشیروان یزد را به مهرنگار بخشید و مهرنگار از مداین، مقنیان را به یزد فرستاد و در یزد بسیار عمارت ساخت و در نزدیکی شهر به ۸ فرسنگی، دهی معتبر ساخت و آن را مهرگرد نام نهاد و اکنون آن قریه را مهریجرد می خوانند و برادر او شاه هرمز در جنب مهریجرد دهی ساخت و آن را هُرمیز (خورمیز امروزی) نام گذاشت. مهرنگار در مهریجرد قناتی بنیان نمود و آن را مهرپادین نام گذاشت و در آن محل، محله عالی ساخت به نام مهرآباد. درباره قدمت و دوره ساخت قلعه تاریخی مهرپادین، ۲ نظریه متفاوت مطرح است. عده ای از کارشناسان بر این گمان هستند که بنای مذکور متعلق به دوران صفوی است و گروه دیگر تاریخ بنای قلعه را مربوط به دوران حکومت آل مظفر (قرن هشتم ه.ق) و همزمان با ساخت اَرسن (مجموعه) شهری مهرپادین می دانند. از طرفی روایتی در میان ساکنان قدیمی محل بدین مضمون رواج دارد که پس از حمله مغولان به قصبه مهریجرد و کشته شدن تمامی مردم، تنها یک کودک زنده می ماند که سربازان مغول از کشتن او صرف نظر کرده و او را به اهالی قریه سریزد در نزدیکی مهریجرد تحویل می دهند. وی پس از طی سال های کودکی به قصبه خود بازگشته و برای جلوگیری از تکرار واقعه مذکور، اقدام به ساخت قلعه ای عظیم با برج و بارویی بلند و خندقی عمیق می نماید. قلعه پیشین آبادی در داخل بافت روستایی قرار داشته و هم اکنون به حسینیه محله مهرپادین تبدیل شده است.
* ویژگی های معماری قلعه تاریخی مهرپادین
قلعه تاریخی مهرپادین با ۲ حصار و باروی دفاعی و برج های پیرامون خود، با شکوه و عظمتی خیره کننده در دشت توده آرمیده است. ۹ برج مدور ساده با ارائه های خشتی در چهار سمت حصار بیرونی و داخلی آن مشاهده می شود و پلانی چهار گوش دارد. همچنین دورتا دور آن را خندقی به عرض ۸ متر احاطه کرده است. فضاهای داخلی قلعه در ۲ حصار به ارتفاع حدوداً ۶‎/۵ متر محصور شده است.
هر ۲ حصار به صورت چینه ای از خشت و گل ساخته شده و بخش فوقانی آنها فرم و شکل کنگره ای دارد. برج های حصار درونی قلعه با ارتفاع تقریبی
۸‎/۵ متر دارای تیرکش ها و روزنه هایی برای دفاع است و از حیث تزئینات با فرم های هندسی و منظم به صورت خشتی ارائه مندتر از برج های حصار بیرونی است.
دسترسی به قلعه از جانب جنوبی است و جرزهای آن روی ازاره سنگی به ارتفاع حدود ۱۱۰ سانتی متر و عرض ۲‎/۵ متر ساخته شده است. پهنای قاب ورودی ۳‎/۷۰ سانتی متر و مرتفع تر از دیگر نقاط است. در چوبی ورودی، دولته است و با گل میخ های فلزی تزئین شده است. پهنای درب ۲ متر و ارتفاع آن ۲‎/۵ متراست و ۲ سکوی نشیمن (پیرنشین) در پیرامون آن تعبیه شده است. سردر ورودی دارای قوسی خوش فرم و تیزه دار است و ارائه های برجسته با نقوش هندسی در دو طرف دیده می شود. قسمت بالایی آن نیز دارای تیرکش و تزئینات چلیپایی است. در فاصله بین در اول (حصار بیرونی) و در دوم (حصار درونی)، فضای هشتی با پوشش چهار بخشی وجود دارد. در این فضا ۲ صفه ۲ اشکوبه (دو طبقه) به عرض ۲‎/۵ متر و ارتفاع ۱ متر با پوشش تاق آهنگ به صورت جفت یا قرینه ساخته شده و از فضای زیرین آن جهت نگهداری کالااستفاده می شده است. پس از عبور از ورودی به شاه کوچه یا گذر اصلی قلعه می رسیم که جهت آن شمالی- جنوبی و به پهنای ۳‎/۳۰ متر است، کوچه ها و گذر های فرعی قلعه، شرقی- غربی و به عرض حدود۱‎/۷۰ متر هستند. ساماندهی فضاهای داخلی قلعه دارای نظمی خیره کننده است.
درون قلعه فضاهای گوناگونی از قبیل اصطبل، بخش مسکونی (شاه نشین و عام نشین)، انبار نگهداری کالا، فضای عمومی یا مذهبی و … به چشم می خورد. فضای شاه نشین یا ارباب نشین قلعه در مرتفع ترین بخش بنا (بالای فضای ورودی) قرار دارد و بر تمامی فضاهای داخلی و محوطه خارجی مشرف است. پوشش بیشتر فضاهای درونی، تاق آهنگ است و داخل آنها تاقچه و رف وجود دارد.
اتاق های اشکوب پایین جهت نگهداری احشام و طبقه فوقانی جهت سکونت و زندگی مردم بوده است. امکان دستیابی به طبقه بالایی از طریق راه پله ای باریک و خشتی میسر می شود. فضاهای داخلی اندود کاهگل شده اند و اندازه خشت های استفاده شده در ساختار کالبدی آنها ۲۳*۲۳ سانتی متر است. برج های داخلی قلعه ۲ اشکوبه است، پوشش اشکوب اول گنبدی است و راه پله به سمت بالابصورت مدور و مارپیچی است. ارتفاع برج های داخلی از لب حصار تا بالا۲‎/۳۰ و ارتفاع حصار داخلی ۶ متراست. ضخامت جرز برج داخلی ۶۰ سانتی متر و قطر برج های داخلی در قسمت پایین حدود ۱۰ متر است. در قسمت شرقی قلعه، چاه قنات عمیقی به چشم می خورد که احتمالاً آب مورد نیاز قلعه از این مکان تأمین می شده است. فاصله میان ۲ حصار در ضلع جنوبی ۱۵ متر و در ضلع شرقی ۷‎/۵ متر است. در این فاصله فضاهای متعددی شکل گرفته است. متأسفانه به دلیل گذشت زمان و نیز عدم توجه کافی، این قلعه زیبا در معرض تخریب، فرسایش و نابودی است. در سال های گذشته برخی اقدامات جزئی مرمتی و حفاظتی در بنا صورت گرفته است که با توجه به نیازهای مرمتی و اهمیت بنا بسیار کم و ناچیز است.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱:٤۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٩/٤