موضوع معرفی جاذبه های توریستی استان آذربایجان شرقی: بازار تبریز



از دیر باز پرهیزایرانی از دروغ وریا کاری ومردم فریبی وبویژه رباخواری,بازرگان وسوداگرایرانی را از سود جویی وبهره برداری ستمکارانه از پیشه ی خودبازمی داشته است .بازرگان وسوداگر ایرانی باید در جایی مقام داشته باشد که خریدار بتواند به آسانی کالای او را با آنچه دیگران عرضه می دارند مقایسه کند ووضع استثنایی وانحصاری آن باعث فریب وغبض نشود وپدید آمدن رسته وگردآوری کالاهای مشابه دردکانهای نزدیک به هم دریک بازار با تیم وسرا معلول همین نظام خاص پیشه وری ایرانی است که بر خلاف نقاط دیگر جهان به خریدار فرصت می دهد تا خواسته وکالای مورد نیاز خود را به ارزانترین بها وبه نحو دلخواه وبی عیب ونقص متناسب با اقتصاد خانواده ی خودخریداری کند.
صداقت ودرستکاری ووجدان حرفه ای پیشه وران ایرانی را بر آن وا می داشته است که در یک رسته ونزدیک به هم دکان بگیرند وهر صنف ودسته ای رسته وبازار خاص را برای عرضه یکالاهای مشابه خود برگزینند وخریدار را آزاد گذارند تا بتواند با دیدن نمونه های کالا وسنجیدن انها انچه را می خواهد خریداری کند .
شهر تبریزنیز به مناسبت قرارگرفتن درمسیر جاده ابریشم ازدیربازمرکزمبادله ی کالا میان خاور دور واروپا بوده است.جایگاه واهمیت تبریز در تجارت وکسب وکار ایجاب می کرد بازاری بزرگ مراکزی برای مبادله وفروش وانبار کالاهای شرقی وغربی ایجاد گردد که این نیازافزون برانچه دربالا آورده شد.مقدمات ایجاد بازار را فراهم ساخت.
بازار تبریز به طول یک کیلومتریکی از بزرگترین بازرهای به هم پیوسته ومسقف (سرپوشیده ی )جهان واز شاهکارهای معماری ایرانی است.که درسال 1354 در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
از قدمت بازار تبریز اطلاع دقیقی در دست نمی باشد لیکن اکثر مورخین و جغرافی نویسان و جهانگردان اسلامی و خارجی که از قرن چهارم هجری تا عهد قاجار از تبریز دیدن نموده‌اند اسناد مهم و مدارک ارزنده‌ای را درباره بازار و وضع بازرگانی تبریز ارائه داده‌اند.که گواه این مطلب است که قدمت بازارر تبریز تا قرن چهارم هجری قمری می رسد .به دلیل وقوع 11 زلزله یمخرب در تاریخ تبریز این مجموعه بارها تخریب واز سوی حاکمان محلی ومردم مورد بازسازی قرار گرفته است اما اسناد تاریخی بیانگر این است که معماری کنونی بازار تبریز به اواخر دوره یزندیه واوایل حکومت قاجاریه باز می گردد ودرز واقع به دنبال وقوع آخرین زلزله ی مخرب در تبریز به سال 1193 ه.ق این بازار برای چندمین بار در طول تاریخ مورد بازسازی قرار گرفته است ودر زمان عباس میرزا که تبریز ولیعهد نشین ودارالسلطنه گردید سراها وتیمچه ها وبازار های عالی در ان احداث می گردد.
در طول تاریخ، بازار تبریز همواره مورد توجه جهانگردان ایرانی، عرب و اروپایی بوده و افرادی همچون مقدسی ، یاقوت حموی، زکریا محمود قزوینی و ابن بطوطه، حمدالله مستوفی، اولیا چلبی، مارکوپولو، اودریک، کلاویخو، جان کارت رانت، کنتارینی، تاورنیه، شاردن، پیر ژوبر، فردریک ریچاردز و دورتی اسمیت درباره آن مطالب ارزنده‌ای بیان کرده‌اند.


و وصف بازار‌های آن در خاطرات بسیاری از آنان آمده‌است. که در ذیل به صورت مختصر به بخشی از آن اشاره می کنیم.

"ابن بطوطه" سیاح مشهور که در سال 731 ه.ق. وارد تبریز شده می‌گوید: «بازار تبریز یکی از بهترین بازارهایی بود که من در همه شهرهای دنیا دیده‌ام... من به بازار جواهریان رفتم، بس که از انواع جواهرات دیدم چشمم خیره گشت».
"تاورنیه" نیز در سال 1046 ه.ق. از بازار تبریز دیدن کرده و آن را ستوده است.
"شوالیه شاردن "CHARDIN فرانسوی نیز تبریز را دارای عالی‌ترین بازارهای آسیا دانسته و با اظهار شگفتی از گنبدهای زیبا و طاق‌های دیدنیسخن گفته، بازار هشت‌گوش و وسیع قیصریه را زیباترین بخش بازار تبریز دانسته است.
"حمدالله مستوفی" مورخ و جغرافی‌دان معروف قرن هشتم، ضمن تعریف خوبی و فراوانی غلات و میوه‌های تبریز و اشاره به مزیت پاره‌ای از انواع مخصوص گلابی، سیب، زردآلو و انگور آن، مردم این شهر را اعم از فقیر و غنی اهل کسب و داد و ستد معرفی کرده و یادآور شده که در آن دیار متمول بسیار است.
طاق‌ها و گنبدهای گچ‌بری شده و مزین به نقش‌ و نگار بلند آن، سازه‌های آجری به هم پیوسته، آرایش دکان‌ها، کثرت تیمچه‌ها، وجود انواع مشاغل و تعداد زیادی مدرسه و مسجد که در کنار سرا‌های بازرگانی قرار گرفته‌اند، این بازار را نمونه‌ای عالی از محیط تجارت و زندگی اسلامی و شرقی بدل ساخته‌است.
کثرت سراها وتیمچه ها ووجود تعدادی مدرسه ومسجد نیز به این مجموعه اهمیت وامتیاز خاصی داده است وجود مسجد جامع ومدرسه حاج صفر علی ومدرسه ی صادقیه در این بازار نیز گواهی بر پیشینه ی تاریخی این بنا می باشد.مجموعه ی بازار تبریز دارای 20 راسته وبازار 35 راسته 25 تیمچه و11 دالان وحدود5500 مغازه 40 نوع صنف می باشد.
در همه ی این بازار ها تیمچه ها وسراها وچهار سوهایی است مغازه های آنها مرکز عمده فروشی اجناس گوناگون داخلی وخارجی است.
بازار تبریز با طاقها وگنبدهای بلند اجری که شامل بازار تبریز با طاقها و گنبدهای بلند آجری شامل بازار امیر، بازار کفاشان، راسته بازار، بازار حلاجان، یمینی دوز بازار، راسته کهنه، بازار حاج محمد حسین، بازار مشیر، بازار دلاله زن بزرگ، بازارچه صفی، بازار امیر ابوالحسن سرای حاج رسول، سرای حاج میرزا علی نقی، تیمچه و سرای شیخ کاظم، تیمچه حاج صفرعلی، تیمچه و دالان میرزا شفیع، تیمچه ملک، ...می باشد که به اختصاربه چند اثر اشاره می‌شود.
بازارامیر:
از زیباترین و مهمترین بازارهای تبریز، بازار، کاروانسرا و تیمچه امیر می‌باشد که در زمان حاضر از مراکز اصلی تجارت و صادرات فرش و بورس طلا و جواهرات و منسوجات است. فرش و بورس طلا و جواهرات و منسوجات است.
بانی این بازار میرزامحمدخان امیرنظام زنگنه بوده و تاریخ بنای آن ‪۱۲۵۵‬ هجری - قمری است.
در بازار امیر از ‪ ۱۱۲‬مغازه دایر،‪ ۱۰۲‬مغازه به زرگری و جواهرفروشی، هشت مغازه به بزازی و فروش پارچه، یک مغازه به آیینه فروشی و یک مغازه به عطر فروشی اشتغال دارند. فروشی و یک مغازه به عطر فروشی اشتغال دارند.

تیمچه مظفریه: :
معروفترین بخش بازار تبریز، تیمچه مظفریه است که حاج شیخ جعفر قزوینی تاجر سرشناس دوره ناصرالدین شاه بانی آن می باشد در زمان ولیعهدی مظفر- الدین میرزای قاجار به سال ‪ ۱۳۰۵‬هجری - قمری، ساختمان بسیار دیدنی آن به اتمام رسیده است و به مناسبت حضور مظفر الدین میرزا ولیعهد وقت دراین تیمچه به نام مظفریه نامگذاری گردیده.

بانی این بازار بزرگ حاج شیخ محمد جعفر قزوینی از بازرگانان نیکوکار و کاردان تبریز است.
هم‌اکنون تیمچه مظفریه یکی از مراکز عمده تجارت فرش آذربایجان و مرکز صادرات قالی این خطه و ایران بوده و از شهرت جهانی برخوردار است.
بازار مظفریه تبریز دو طبقه است که هر طبقه آن ‪ ۲۶‬حجره فرش فروشی را در خود جای داده است. بزرگ‌ترین گنبد این بازار، گنبد تیمچه مظفریه ‌است.
راسته بازار:
شاید بزرگترین و کامل‌ترین بازار تبریز از نظر تنوع اصناف و اجناس، راسته بازار باشد که در آن سرای حاج حسین میانه،حاج سیدحسین کهنه، سرای کمپانی، سرای خان،سرای دودری میانه، دودری مدقالچی، سرای کچه چیلر، سرای درعباسی، سرای میرزاجلیل،تیمچه حاج شیخ اول، حاج شیخ دوم و سوم،تیمچه حاج صفرعلی و جعفریه قرار دارد.
همچنین در این بازار،تیمچه‌های خرازی لر،قیزبسدی، مقبره، کفاشان، سراجان، کلاهدوزان، پنبه فروشان، دله زن و بازار شریف العلما قرار دارد.
بازار شیشه گرخانه:
از مهمترین و ثروتمندترین بازارهای تبریز، بازار شیشه‌گرخانه است که در بین خیابان تربیت و خیابان شهدا قرار گرفته است.
در گذشته، این بازار محل تولید و فروش انواع شیشه و بلور بوده است، اما امروز اثری از این صنف در آن دیده نمی‌شود.
اغلب تیمچه‌ها و سرای‌ها سه طبقه‌اند، طبقهٔ زیرین مخصوص نگهداری کالا یا به عبارت دیگر انبار مال التجاره‌است، طبقهٔ دوم تجارتخانه و محل کار و طبقهٔ سوم بیتوته و استراحت.
اگر چه اکنون اکثر حجرات طبقهٔ سوم تیمچه‌ها و سرایها نیز مبدل به دفتر کار بازرگان شده‌است اما سابقاً که وسائل نقلیه بازرگانان این گونه فراهم نبود، بازرگانان ناچار بودند همیشه نماینده‌ای برای خرید و فروش کالا در محل داشته باشند آن نماینده در اتاق فوقانی تجارتخانهٔ خود بیتوته می‌کرد. یعنی این سرایها و تیمچه‌ها هم محل کار آنها بودند و هم محل اقامت و استراحتشان.

آنچه خواندیم مختصری بود از شرح زیبایی های بازار تبریز وامروزه کارشناسان یونسکو براى فراهم کردن مقدمات ثبت بازار تبریز در آثار جهانى از این بازار دیدن کرده‌اند.
به گفته کارشناسان، هم اکنون پرونده بازار تبریز در سازمان میراث فرهنگى، صنایع دستى و گردشگرى در حال بررسى برای ثبت جهانی آن است.
امید است که خداوند متعال توفیق نماید تا زیبایی های هنر وفکر ایرانی را بشناسیم وبتوانیم به توفیق معرفی آن در عرصه های جهانی دست یابیم و هم چون گذشته به اصالت ایرانیامان ببالیم

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱:٤٥ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٩/٤