درباره نویسنده
فرزانه (ربابه)دریاباری
اینجانب ربابه (فرزانه) دریاباری فرزند سید صدر دانش آموخته کارشناسی روانشناسی مشاوره از دانشگاه فرح (الزهرا) می باشم0 به روانشناسی شخصیت محیط زیست تاریخ ادبیات فرهنگ و هنر ایران زمین دلبستگی فراوان دارم.
  • صفحه نخست
  • آرشیو وبلاگ
  • تماس با من
  • فید وبلاگ
نویسندگان وبلاگ
  • فرزانه (ربابه)دریاباری
صفحات اختصاصی
مطالب اخیر
  • ۱۳٩۱/٢/٩
  • ۱۳٩۱/٢/٩
  • ۱۳٩۱/٢/٩
  • ۱۳٩۱/٢/٩
  • ۱۳٩۱/٢/٩
  • ۱۳٩۱/۱/۸
  • ۱۳٩۱/۱/۸
  • ۱۳٩٠/۱٢/۱٧
  • ۱۳٩٠/۱۱/٢٤
  • ۱۳٩٠/۱۱/٢٤
  • ۱۳٩٠/۱۱/٢٢
  • ۱۳٩٠/۱۱/۱٢
  • ۱۳٩٠/۱۱/۱٢
  • ۱۳٩٠/۱٠/٢۸
  • ۱۳٩٠/۱٠/٢٥
  • ۱۳٩٠/٩/٢۱
  • ۱۳٩٠/٩/٢۱
  • ۱۳٩٠/٩/٢۱
  • ۱۳٩٠/٩/٢۱
  • ۱۳٩٠/٩/٢
  • ۱۳٩٠/۸/۱٩
  • ۱۳٩٠/۸/۱٩
  • ۱۳٩٠/۸/۱٥
  • ۱۳٩٠/۸/۱٥
  • ۱۳٩٠/۸/۱٥
  • ۱۳٩٠/۸/۱۳
  • ۱۳٩٠/۸/۱۳
  • ۱۳٩٠/۸/۱۳
  • ۱۳٩٠/۸/۱۳
  • ۱۳٩٠/۸/۸
کلمات کلیدی مطالب
  • شهر زیبای شیراز (۱٢)
  • خلیج فارس (٥)
  • معرفی شهر سنتی یزد (٥)
  • صنایع دستی استان گیلان (٥)
  • در باره مازندران (٤)
  • گرمترین کویر کویر لوت (۳)
  • معرفی تهران (۳)
  • بحرین چگونه از ایران جدا شد (۳)
  • انگلیسی ها چگونه هرات را از ایران جدا کردند (٢)
  • معرفی استان لرستان (٢)
  • معرفی استان فارس (٢)
  • دانشگاه جندی شاپور از پیدایش تا فراموشی (٢)
  • تاریخچه تهران کامل//////////////////////////////// (٢)
  • یزد شهر "ترین" های ایران ! (٢)
  • تنگ چوگان بیشابور فارس (٢)
  • معرفی استان خوزستان (٢)
  • پیشینه تاریخی استان تهران در گذر زمان (٢)
  • معرفی جزیره زیبای کیش (٢)
  • تخت جمشید (٢)
  • لاهیجان و لنگرود (٢)
  • دماوند زیبا و کهن (٢)
  • جاذبه های چهار محال و بختیلری (٢)
  • ماسوله سرزمین رویاها (٢)
  • شهرستان صومعه سرا (٢)
  • نام زیبای ایران (٢)
  • معرفی استان کرمان (٢)
  • معرفی استان کهکیلویه و بویر احمد (٢)
  • معرفی استان گیلان (٢)
  • معرفی استان همدان (٢)
  • چغا زنبیل (٢)
  • لباس مردم قدیم تهران (٢)
  • معرفی استان سیستان و بلو چستان (٢)
  • عکسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسسس (٢)
  • چشمه های آب معدنی باداب سورت :دومین اثر از شگفتیها (۱)
  • روستایی در ایران که هیچ کس زنانشان را ندیده! (۱)
  • دیدنی های مسجد سلیمان (۱)
  • کشف نفت و قیر در عهد ساسانیان (۱)
  • مسجد سلیمان یا پارسوماش (۱)
  • مهاجرت گرجیها به نقاط گوناگون ایران (۱)
  • فکر می کنید تهران چندمین شهر بد جهان است؟ (۱)
  • چشمه ها و مراکز آب درمانی (۱)
  • آفریقای کوچک ایران! (۱)
  • چابهار سرزمین چهار بهار (۱)
  • شطرنج باستانی نیشابور (۱)
  • بزرگترین درخت جهان (۱)
  • معرفی استان سیستان و بلو چستان (۱)
  • معرفی شهر بشرویه (۱)
  • گنبد سلطانیه زنجان (۱)
  • لایه نگاری در بند خاک شوشتر (۱)
  • بـرج مـیـدانـــک (۱)
  • قدمگاه پیروشته طالقان (۱)
  • نقش بز کوهی بر روی سفال ژیش از تاریخ ایران (۱)
  • غربالبیز مهریز (۱)
  • تپه کلار (۱)
  • مردان نمکی از نوع ایرانی (۱)
  • روستای هجیج (۱)
  • ترکمنها (۱)
  • مرموزترین روستای ایران (۱)
  • روستای تاریخی انبوه (۱)
  • روستای اونار در 20 کیلومتری شرق مشکین شهر از توابع (۱)
  • روستای تاریخی کلو (۱)
  • روستای تاریخی تمیجان رودسر (۱)
  • آشنایی با باغ ارم (۱)
  • آشنایی با صنایع دستی استان فارس (۱)
  • زندگی قشقایی ها (۱)
  • نوروز در قشقایی (۱)
  • آسیاب های آبی دزفول قرن ها گردش آب و سنگ (۱)
  • روستاى لیوس دزفول (۱)
  • آبشار شوی دزفول بزرگترین آبشار خاورمیانه (۱)
  • معبد آناهیت در کنگاور (۱)
  • صنایع دستی استان خوزستان (۱)
  • ارگ حافظه نیرومند تاریخ تهران (۱)
  • از بارفروشان دیروز تا پلاستیک فروشان امروز (۱)
  • تپه باستانی گوراب یا جوراب (۱)
  • عجیب ترین گورستان تاریخی اردبیل (۱)
  • جلگه بخشی‌ در قسمت‌ مرکزی‌ شهرستان‌ اصفهان‌ (۱)
  • جلگه شرقی گیلان(رودبنه (۱)
  • شهر لالِجینْ (لاله‌جینْ (۱)
  • معرفی استان هرمزگان (۱)
  • ایران از نگاه توریست ها (۱)
  • دردانه ای در دل کویر ایران (۱)
  • ابشار سنگ نو (۱)
  • بنای تاریخی تخت سلیمان (۱)
  • میل گنبد قابوس در گنبد کاووس (۱)
  • معرفی سریش اباد (۱)
  • شهرستان سواد کوه (۱)
  • تپه زیبای حسنلو در اذربایجان عربی (۱)
  • درباره خراسان بزرگ (۱)
  • کهن ترین د÷ نظامی در گیلان (۱)
  • میمند کرمان (۱)
  • 170 سال تاریخ نهفته ایران در باغ قلهک (۱)
  • معرفی استان مرکزی (۱)
  • معرفی استان قم (۱)
  • شهر سپیدان (۱)
  • کبوتر خانه ها اعجاز معماری ایرانی (۱)
  • شهر کازرون (۱)
  • چند نکته در مورد ایران (۱)
  • معرفی استان بوشهر (۱)
  • معرفی استان خراسان شمالی (۱)
  • معرفی استان خراسان رضوی (۱)
  • معرفی استان خراسان جنوبی (۱)
  • پرستشگاهی 4700 ساله در سیلک (۱)
  • باران خواهی در استان بوشهر (۱)
  • هنر فیروزه در اصفهان (۱)
  • تاریخجه کرج (۱)
  • اثار باستانی کشتی نوح (۱)
  • چرا تهران پایتخت شد (۱)
  • معرفی بزرگترین جزیره خلیج فارس (۱)
  • ایران گردی (۱)
  • قلعه فلک الافلاک (۱)
  • لاله واژگون (۱)
  • روستای ابیانه (۱)
  • ایل گلی (۱)
  • باغ شاهزاده ماهان (۱)
  • غار کوگان (۱)
  • استان کردستان (۱)
  • جزیره تنب بزرگ (۱)
  • جزیره تنب کوچک (۱)
  • میمند کرمان (۱)
  • طرشت (۱)
  • بازار تبریز (۱)
  • کلیسای سنت استپانوس (۱)
  • قدیمی ترین بنای خشتی جهان (۱)
  • درختان کهن ایران (۱)
  • دژ قهقهه (۱)
  • گنا باد (۱)
  • معنای تهران و شمیران (۱)
  • معرفی دهلران (۱)
  • مهریز یزد (۱)
  • فسیل مراغه (۱)
  • سفید چاه اولین قبرستان مسلمین ایران (۱)
  • شوش شهر خدایان کهن (۱)
  • مسجد جامع نایین (۱)
  • اثر ملی و طبیعی سوسن سفید (۱)
  • معرفی استان کوهکیلویه و بویر احمد (۱)
  • غار ماهی کور (۱)
  • غار سهولان (۱)
  • غار یخکان (۱)
  • شهر سی سخت (۱)
  • نیاسر سرزمینی زیبا در دل کویر (۱)
  • نیل کوه (۱)
  • چشمه بش اویلی (۱)
  • غار حمام خدایی (۱)
  • کاخ باغچه چوغ (۱)
  • کوفتو نماد سازگاری با طبیعت (۱)
  • پل خاتون (۱)
  • چشمه دیمه (۱)
  • قلعه ای در میان ابر ها (۱)
  • قلعه رود خان (۱)
  • اداب و رسوم ازدواج در تهران قدیم (۱)
  • گور دخمه فخریک (۱)
  • ابشار سمیرم (۱)
  • ابشار شیطان گوه (۱)
  • دریاچه شش بیر (۱)
  • دریاچه نئور (۱)
  • دریاچه نمک اران و بیدگل (۱)
  • گلاب گیری در کاشان (۱)
  • روستای تاریخی کندوان (۱)
  • شهر دزفول (۱)
  • تالش (۱)
  • مشکین شهر (۱)
  • سرزمین عجایب (۱)
  • مردان بزرگ تاریخ ایران (۱)
  • دریاچه اوان (۱)
  • بهشت گمشده (۱)
  • عجایب ایران (۱)
  • چشمه اب معدنی سورت (۱)
  • غار قوری قلعه (۱)
  • قلعه سیب (۱)
  • کاروانسرای مرنجاب (۱)
  • روستای نای بند (۱)
  • روستای نای خراتق (۱)
  • تالاب استیل عباس اباد (۱)
  • غار تخمیر با قدمتی دیرین (۱)
  • کویر ریگ جن (۱)
  • صنایع دستی استان تهران (۱)
  • تاریخ اصفهان و معرفی ان بطور کامل (۱)
  • بقعه شیخ زاهد گیلانی (۱)
  • معرفی پره سر تالش گیلان (۱)
  • تاریخ گیلان قوم آمارد (۱)
  • سله باقلا- لاله مردابی (۱)
  • بازی ها و ورزش های گیلان قدیم (۱)
  • تاریخچه رودسر گیلان (۱)
  • گالش ها کیستند؟ (۱)
  • درباره مالکیت جزیره ابوموسی (۱)
  • مناقشه جزایر سه‌گانه ایرانی در خلیج‌فارس (۱)
  • جزایر سه گانه در دورهای تاریخی (۱)
  • تاریخ شهر یزد (۱)
  • جشن تیرماسینزه (۱)
  • مراسم عروسی در پنابندان گیلان (۱)
  • گسترده ترین بافت تاریخی ایران (۱)
  • نارین قلعه، قدیمی‌ترین بنای خشتی جهان (۱)
  • طولانی ترین قنات ایران (۱)
  • مسن ترین درخت جهان (۱)
  • بلندترین بادگیر جهان (۱)
  • قدیمی ترین میدان ساعت شهری در ایران (۱)
  • قدیمی ترین نخل چوبی ایران (۱)
  • قدیمی ترین مسجد ایران (۱)
  • بلندترین مناره های جهان (۱)
  • بیشترین تعداد دخمه ها در یزد (۱)
  • تنها آب انبار شش بادگیری جهان (۱)
  • تنها کاروانسرای دایره ای در ایران (۱)
  • طاق بستان کجاست (۱)
  • معرفی شهر ابادان (۱)
  • باز خوانی یک سند مهم تاریخ معاصر ایران (۱)
  • نخستین پرچم ایران (۱)
  • تپه سیلک (۱)
  • تاریخچه ی نام محله های تهران (۱)
آرشیو وبلاگ
  • عناوین مطالب
  • اردیبهشت ٩۱
  • فروردین ٩۱
  • اسفند ٩٠
  • بهمن ٩٠
  • دی ٩٠
  • آذر ٩٠
  • آبان ٩٠
  • شهریور ٩٠
  • خرداد ٩٠
  • اردیبهشت ٩٠
  • فروردین ٩٠
  • اسفند ۸٩
  • بهمن ۸٩
  • آذر ۸۸
دوستان من
     
کدهای اضافی کاربر


..................

00000000000

خلیج فارس.کیش. اذربایجان.فارس.اصفهان.خراسان.یزد.کرمان.تهران.گیلان.مازندران.گلستان.قم.غارها.بازار.دریاچه.کاروانسرا.ابشار.
 
نویسنده: فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱۳٩۱/٢/٩

دوره قبل از اسلام [  سنگ‌نبشته هخامنشی (جزیره خارک)کشف شده در جزیره خارک

  • کتیبه خط میخی خارک با اندازه ۲۰ در ۳۰ سانتیمتر بر روی سنگ مرجانی بومی جزیره نوشته شده است. و تاجی بر آن حک شده نشانگر حاکمیت و حضور موثر پارسها بر جزایر دارد این کتیبه منحصر به فرد در سال ۱۳۸۶ هنگام هموار سازی و ساخت جاده‌ای در جزیره خارک/ خارگ و بطور تصادفی پیدا شد.

در کنار کتیبه، آثاری از محل گردآوری آب شیرین و بازمانده‌های پلکان دسترسی به آن دیده می‌شود که امروزه خشک شده است. همچنین کتیبه در سایه یک درخت بزرگ «لیل» یا انجیر معابد قرار دارد. کتیبه از شش سطر تشکیل شده که دربردارنده شش واژه به خط و زبان فارسی باستان متداول در عصر هخامنشی است در پیرامون صخره، نشان‌های میخی دیگر که گاه بسیار محو و ناخوانا هستند، دیده می‌شود. این سنگ نوشته خط میخی منحصر به فرد در اثر رها شدن آن بدون حفاظت توسط عوامل مرموز تخریب شد ولی با استفاده از تصاویر گرفته شده از ان چند خط بازحوانی شده است.که مربوط به مالکیت و حفر قنات و چاه آب است.................................................... جزایر سه گانه در دروه قاجار []

عبدالرضاهوشنگ مهدوی می‌نویسد: "تجدید حاکمیت ایران بر لنگه در سال ۱۸۸۷م/۱۳۰۵ ه ق، و تحقیقات احمد خان دریابیگی و ارسال این موارد به دربار ناصر الدین شاه و صدر اعظم او - امین السلطان از دیدگاه مقامات انگلیسی یک شوک سیاسی بود. نماینده سیاسی که مخفیانه از این نامه اطلاع یافته بود، آن را برای وزیر مختار انگلستان در تهران فرستاد. این نامه مقامات انگلیسی را نسبت به آینده موقعیت خود در خلیج فارس نگران نمود. همزمان، پرچم ایران بر جزیره سیری بر افراشته شد. اگرچه انگلستان حضور نیروهای ایرانی در این جزیره را مورد اعتراض قرار داد اما در سال ۱۸۸۸م/۱۳۰۵ ه ق موقعیت ایران در سیری را به رسمیت شناخت و نسبت به اعلامیه ایران که جزایر چهارگانه را جزئی از سرزمین خود دانسته بود اعتراضی ننمود. وزیر مختار انگلستان در تهران نیز در ژوئیه همان سال به ناچار موضع ایران را پذیرفت و به علاوه نسخه‌ای از نقشه ۱۸۸۶ م/۱۳۰۳ه ق، شعبه اطلاعات وزارت جنگ انگلستان که در آن جزایر مذکور به رنگ خاک ایران بود را به شاه داد. این نقشه در سال ۱۸۹۱ م/۱۳۰۸ ه ق تجدید چاپ شد. در سال‌های ۱۸۹۲ م/ ۱۳۰۹ ه ق و ۱۸۹۷ م/۱۳۱۴ه ق به دستور لرد کرزن نقشه‌هایی از ایران تهیه شد و در این موارد نیز جزایر مذکور جزئی از خاک ایران هستند.در این حال، مظفرالدین شاه طی فرمانی توسط عین الدوله صدر اعظم به وزیر امور خارجه مورخ ۲۲ ربیع‌الثانی ۱۳۲۲ [۶ ژوئیه ۱۹۰۴م / ۱۵ تیر ۱۲۸۳] نوشت: «در خصوص تمب و ابوموسی... با اینکه دولت علیه این دو محل را که ملک ثابت خود می‌داند... و از دریابیگی و معین‌التجار هم که احتمال قوی می‌رود مستندات این کار را بدانند یا بتوانند تحصیل نمایند هم جداً خواهید خواست که هر سندی بتوانند به دست بیاورند یا دلیلی اقامه نمایند به اطلاع جناب مستطاب عالی برسانند که به لندن مرقوم بنمایید

نظرات ()



 
نویسنده: فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱۳٩۱/٢/٩

در دوره پهلوی نیز درخواست ایران برای حاکمیت بر جزایر سه گانه و بهره برداری از خاک سرخ بوموسی همواره مطرح بوده‌است.(کتاب حمدی العراقی) تا اینکه موضوع جزایر سه‌گانه ایرانی در خلیج فارس میان ایران و امارات متحده عربی از سال ۱۳۴۵ هجری خورشیدی با تضعیف موقعیت نیروهای انگلیسی در این جزایر (ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک) به اوج خود رسید و در سال ۱۹۷۱ و ورود نیروهای نظامی ایران در همان سال به این سه جزیره بر اساس توافقات صورت گرفته میان دو کشور مرحله دیگری آغاز شد.روزی که ایران جزایر را از بریتانیا تحویل گرفت <سی ام نوامبر ۱۹۷۱> دو روز قبل از تاسیس کشور امارات متحده عربی بود. این اختلافات بر روابط ایران با کشورهای عربی و جنگ ایران و عراق اثر گذار بوده‌است.بر اساس یک سند سری سفارت بریتانیا در بغداد، اولویتهای صدام حسین در آغاز جنگ چنین بود: اولویت اول: تصرف آبادان و خرمشهر، پیشروی به سوی اهواز ولی نیروهای ایرانی به طرز شگفت انگیزی مانع این پیشروی شدند. اولویت دوم: پس از گذر از قصر شیرین پیشروی به سوی جاده کرمانشاه، تصرف اراضی نوار شمال و جنوب مندلی. اولویت سوم: در صورت قرار شیخ صقر حاکم راس الخیمه برای سوخت دهی به جنگنده‌های عراقی، حمله به جزایر سه گانه و اشغال آنها و سپس تحت فشار قرار دادن تهران برای آغاز مذاکره در شرایط اشغال اراضی ایران..در سال 1903 دولتهای هند و بریتانیا، شیوخ شارجه را که آن هنگام ازداشتن سرزمین بى‌بهره بود، وادار کردند که پرچم قبیله‌اى خود را در جزیره‌ها به اهتزاز در آورند. ایران اعتراض به این اقدام را تقریبا بلافاصله آغاز کرد تا سال 1970 که اعتراض‌هاى نیرومند ایران سرانجام بریتانیاى کبیر را وادار ساخت تا از راه مذاکره این مساله را حل کند. مذاکراتى که توسط «سر ویلیام لوس» با ایران پیگیرى شد، ماه‌ها طول کشید تا سرانجام به این نتیجه رسید که دو جزیره تنب به ایران بازپس داده شوند و در مورد ابوموسى، اعمال حاکمیت مشترک ایرانى - شارجه‌اى در نظر گرفته شود. این توافق براساس تفاهم‌نامه 27 نوامبر 1971 که از سوى ایران و شارجه، تحت سرپرستى وزارت امور خارجه و مشترک‌المنافع پادشاهى متحده بریتانیا، امضا شد، شکل گرفت. بازگشت جزایره سه گانه به ایران روز 30 نوامبر 1971 در شرایطى صورت گرفت که نیروهاى ایرانى در جزیره ابوموسى مورد استقبال برادر حاکم شارجه قرار گرفتند. این اتفاق در شرایطى صورت گرفت که پادشاهى متحده بریتانیا هنوز مسئول روابط خارجى و دفاع سرزمینى اماراتی بود که چند روز پس از آن به امارات متحده عربى تبدیل شدند. پس از آن نماینده دایمى پادشاهى متحده بریتانیا در شوراى امنیت سازمان ملل متحد در جلسه 9 دسامبر 1971 از این که این ترتیبات و توافق‌ها به صلح و امنیت در منطقه یارى خواهد داد، ابراز«رضایت» کرده بود..

در خصوص پیشینه موضوع چندین کتاب نوشته شده‌است در کتاب اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان (کتاب) صفحه ۱۷۰-۱۹۷: پاسخ کوتاه به ادعاهای بزرگ و حاکمیت جزایر سه گانه آمده‌است:"بدنبال شکست جنگ سالاران ساحل دزدان دریایی(pirate coast) از بریتانیا سواحل دزدان دریایی( شارجه، عجمان و راس خیمه) به تصرف انگلیس درآمد. و بر اساس قرارداد ۱۸۱۹ بریتانیا برای آنها پرچمی و علامت ملی و مهر درست کردو آنها را تحت حمایت (مستعمره)قرارداد. امابا تضعیف دولت مرکزی ایران پس از جنگهای ایران و روس و جنگ هرات و مرو، نیروهای بریتانیا بتدریج بسوی سواحل فارسی نیز چشم طمع دوخت.و جزایر کیش و خارک و بوشهر را مورد تهدید قرار داد. اسناد و مدارکی که ایران در سالهای ۱۸۸۷ تا ۱۹۰۳ مبنی بر اعتراض به اشغال جزایر خلیج فارس به بریتانیا ارایه می‌نمود عبارت بودند از:

  • ۱- یادداشت اعتراضی سال ۱۸۴۰ صدر اعظم ایران و ممالک محروسه حاجی میرزا آقاسی:" همه جزایر خلیج فارس متعلق به ایران است و انگلیس حق دخل و تصرف در آن ندارد".۲- عهدنامه مجمل ۱۸۰۹ میلادی- عهدنامه مفصل۱۸۱۲ میلادی دو قرارداد میان ایران و انگلیس دریای خلیج فارس را دریایی ایرانی دانسته و بیان شده انگلیس قبل از استقرار در هر نقطه از این دریا باید از ایران اجازه بگیرد.۳ - همه دنیا دریا را بنام خلیج فارس می‌شناسند این یعنی اینکه جزایر آن متعلق به مملکت فارس است کما اینکه در قدیم الایام هم ایرانی بوده‌است.
  • پاسخ بریتانیا: جزایر هنگام اشغال توسط بریتانیا بدون صاحب بوده و مطابق قاعده حقوقی تقدم در مالکیت سرزمین بدون صاحب،(قاعده عرفی دوره استعمار گری) متعلق به کشوری است که آن را تصرف کند.

پاسخ ایران: جزایر مسکونی بوده اتباع آن ایرانی هستند آنها برای خرید و معاملات و رفع دعاوی و ارسال شکایت‌های بین قبیله‌ای به نماینده فارس در بندر لنگه و بوشهر مراجعه می‌کرده‌اند و می‌کنند. و رعیت(شهروند) ایران هستند(در آن زمان شناسنامه نبود). نقشه‌های رسمی و مکاتبات شیوخ موید این موضوع است.

  • برافراشته شدن پرچم ایران در جزایر سال ۱۹۰۳ تا ۱۹۰۴ و سال ۱۹۳۳
  • ۸۰ مورد شکایت و یادداشت اعتراضی ایران بر علیه اشغال جزایر.
  • شکایت به جامعه ملل (سازمان ملل آن دوره)
  • تهدیدایران به شکایت به کمیته استعمارزدایی سازمان ملل رای استعمار زدایی از جزایر ایرانی سال ۱۹۶۶
  • بریتانیا به ایران اعلام کرد: نیاز به شکایت و یا به توسل به زور نیست و امکان رسیدن به توافق با رضایت طرفین وجود دارد.
  • رضایت انگلیس بر خروج از مستعمرات در خلیج فارس و برگرداندن جزایر به ایران.
  • وساطت بریتانیا برای جلب رضایت ایران در مورد محترم شمردن استقلال شیخ نشینان خلیج فارس و همکاری و مساعدت ایران با آنها.
  • مخالفت شدید ایران با تشکیل امارات عرب متحده قبل از برگشت کامل سه جزیره.
  • وساطت بریتانیا برای انعقاد توافق نامه برای انجام ترتیبات برگشت جزایر به ایران و تشکیل دولت جدید در خلیح فارس.
  • سفر شیخ خالد رئیس شارجه و شیخ صقر رئیس راس الخیمه به ایران و تقاضای کمک مالی در قبال برگشت دادن جزایر سه گانه به ایران.
  • رد قاطعانه خواسته شیخ صقر(ناصریست بود) از سوی ایران در مورد واگذاری تنب بزرگ و تنب کوچک به ایران در قبال دریافت پول.بریتانیا نیز در مورد برگرداندن تنب ها به ایران هیچ اعتراضی نکردو فقط تلاش کرد که در مورد بوموسی امتیازاتی بنفع شیوخ از ایران بگیرد.
  • در نتیجه ایران رضایت داد به دادن کمک مالی سالانه یک و نیم میلیون پوند به امیر شارجه برای توسعه و عمران شیخ نشین شارجه.
  • اعطای سه فقره چک به همین مبلغ برای سال ۱۹۷۱ از سوی وزارت خارجه ایران پس ازامضای توافقنامه همکاری و ترتیبات برگشت جزایر به ایران میان نماینده ایران و ویلیام لوس میانجیگر بریتانیایی.
  • ایران این یادداشت تفاهم(مذکرة التفاهم) را فقط ترتیبات موقتی برای برگشت بوموسو می دانست و هویدا فردای آن در پارلمان اعلام کرد:جزایر سه گانه امروز بطور کامل به مام میهن برگشت و ما به هیچ چیز کمتر از حاکمیت کامل ایران بر سه جزیره رضایت ندادیم". نخست وزیر وقت ایران در واقع تفاهم نامه ۱۹۷۱ راکه یکی از افراد رده پایین وزارت خارجه امضا یا پاراف کرده بودرا الزام آور ندانست. به موجب موافقتنامه ایران قبول مساعدت کرد که، سالیانه یک و نیم میلیون لیره به شیخ شارجه بپردازدتا زمانیکه آن کشور از کمک مالی برای توسعه زیر ساختها بی نیاز شود.
  • در مورد جزایر تنب کوچک و بزرگ که ایران آن‌ها را ملک مسلم خود می‌دانست، حاضر به هیچگونه همکاری با شیخ رأس‌الخیمه نشدو اعلام کرد: به زور و یا با رضایت جزایر به ایران بر خواهد گشت. صرف نظر از سوابق تاریخی حاکمیت ایران- انگلیس نیز پذیرفته بود که این دو جزیره در داخل حوزه قلمرو و صلاحیت دریایی ایران قرار دارد بنا بر این انگلیس نتوانست در مورد برگردان تمب ها هیچگونه عذر و بهانه ای بتراشد.

در دسامبر ۱۹۷۱ نماینده ایران در شورای امنیت اسناد و مدارک ایرانی بودن جزایر را به اعضای شورای امنیت ارایه نمود و شکایت ۴ کشور عربی برای همیشه از دستور کار خارج شد. نماینده ایران گفت: "این جزایر همواره از گذشته‌های بسیار دور بخشی از قلمرو ایران بوده‌اند و در قرنهای ۱۸ و ۱۹ میلادی جزء حوزهٔ صلاحیت و حکمرانی لنگه به حساب می‌آمده‌اند که خود یک بخش اداری از استان فارس بوده‌است. حاکمیت ایران بر این جزایر در کتابها، اسناد تاریخی، نقشه‌های جغرافیایی و به خصوص در اسناد رسمی، گزارش‌های اداری و یادداشتهای وزارت خارجه و دفتر امور هندوستان در انگلیس در خلال قرنهای ۱۷ و ۱۸ و بخش اعظم قرن ۱۹ و در اسناد و نقشه‌های روسیه و آمریکا نیز منعکس شده‌است. ؛ در نقشه‌ها و کتابها وزارت دریاداری انگلستان تحت عنوان «راهنمای دریایی خلیج فارس» در آنها هر سه جزیره به صورت بخشی از قلمرو ایران نشان داده شده‌است.

  • در «نقشه اداره جنگ» انگلستان سال ۱۸۸۷ و نقشه لرد کروزن از ایران مورخ ۱۸۹۲ و نقشه مساحی مورخ ۱۸۹۷ در همگی جزایر ایرانی و به رنگ قلمرو ایران مشخص شده‌اند.

از میان نقشه‌های رسمی و نیمه رسمی می‌توان به چند نمونه زیراشاره کرد:

  • نقشه شرح وضعیت دریانوردی در خلیج فارس که در سال ۱۷۸۶ توسط جان مک کلئور تهیه‌است
  • یادداشتهای جغرافیایی مربوط به امپراطوری ایران که جی. ام. کیز مشاور سیاسی سرجام ملکم سال ۱۸۱۳ به چاپ رسیده‌است، * نقشه وزیر مختار بریتانیا در هند، کاپیتان سی. بی. اس. سنت جان در سال ۱۸۷۶
  • نقشه وزارت جنگ بریتانیا (مورخ ۱۸۸۶) درباره ایران.
  • نقشه لرد کروزن سال ۱۸۹۲
  • نقشه سال ۱۸۹۷ رنگی ایران توسط دفتر نقشه برداری اداره امور خارجی هند(بریتانیا) در همه این نقشه‌ها جزایر تنب و بوموسی به رنگ قلمرو اصلی ایران است.(کتاب فرهنگ مهر و کتاب مجتهد زاده)

علاوه بر دوره‌های مختلف تاریخی از سال ۱۳۴۶ تا ۱۵۰۰ تمامی جزایر و سواحل خلیج فارس تحت حکومت سلطان هرمز بود که خود تابع حکّام فارس یا کرمان محسوب می‌شد. در دوره استعمار مدت کوتاهی حاکمیت موثر ایران بر جزایر تحت الشعاع قرار گرفت اما ایران هرگز حاکمیت خود بر این جزایر را به دولتی تفویض نکرده‌است. ماموران ایرانی در طول سالهای ۱۹۳۵ تا ۱۹۷۱ بارها بصورت علنی و یا مخفی به جزایر سرکشی می‌کردند و تحرکات انگلیسی‌ها را گزارش می‌کردند بخصوص در مورد معدن خاک سرخ ابوموسی و از چراغ‌های دریایی. در دورهٔ ۲۲ نوامبر ۱۹۵۴ تا ۲۰ ژانویه ۱۹۵۵ سواحل ایران در خلیج فارس بصورت فرمانداری کل بنادر و جزایر خلیج فارس سازماندهی شد. طبق طرح تقسیمات اداری جدید، تنب بزرگ جزء بخش قشم قرار گرفت که خود قسمتی از حوزهٔ بندر عباس محسوب می‌شد و جزایر تنب کوچک و ابوموسی به بخش جزیرهٔ کیش اختصاص یافت. البته ابوموسی در تابستان ۱۹۵۸ در بخش کیش ادغام شد. در این موارد، دولت بریتانیا هیچ اعتراضی نکرد. در جریان اعاده حاکمیت ایران بر جزایر، سه تن از نیروهای ایران (سروان رضا سوزنچی، مهناوی حبیب سلکی کهریری و ناوی آیت‌الله خانی) به دلیل ناهماهنگی میان شیخ شارجه با پلیس بومی جزیره تنب بزرگ کشته شدند. این درحالی بود که ورود نیروهای ایرانی به جزایر از قبل با شیوخ شارجه و راس الخیمه هماهنگ شده بود و شیخ شارجه، برادر خود شیخ صقر را به استقبال نیروهای ایران فرستاده بود

نظرات ()



 
نویسنده: فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱۳٩۱/٢/٩

جزیره تنب کوچک یکی از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است...

این جزیره ایرانی مثلثی شکل و در ۱۵ کیلومتری (۸ مایلی) غرب جزیره تنب بزرگ قرار دارد . فاصله آن تا مرکز استان هرمزگان، شهر بندر عباس از طریق دریا حدود ۱۶۹ کیلومتر (۱۰۵ مایل)می باشد. نزدیکترین بندر ایرانی به این جزیره بندر خمیر و بندر لنگه با ۷۵ کیلومتر فاصله است . بزرگ‌ترین ضلع جزیره ۱.۹ کیلومتر و مساحت آن حدود ۲,۱ کیلومتر مربع است . این جزیره کاملا نظامی است و مرتفع‌ترین نقطه آن از سطح دریا ۳۵ متر ارتفاع دارد . که به آن تپه زهرا گفته می‌شود.

در این جزیره استحکامات و تجهیزات نظامی ایرانی مستقر می‌باشد. خاک آن از نوع شنی و در برخی مناطق صخره‌ای است. تنب کوچک دارای اسکله‌ای نسبتا کوچک و باند فرودگاه کوچکی است که کاربرد نظامی دارد..جزیره تنب کوچک به همراه جزایر تنب بزرگ و بوموسی در عمیق ترین قسمت‌های خلیج فارس و در داخل دو کریدور رفت و برگشت طرح تفکیک تردد بین المللی کشتی‌ها واقع شده اند. این مساله باعث شده تا این جزایر از نظر ژئوپلیتیکی و استراتژیکی اهمیت ویژه ای به دست آورند. زیرا بخش مهمی‌ از نفت خام مورد نیاز جهان از میان این جزایر می‌گذرد. در هر چند دقیقه یک نفت کش حامل نفت خام از آب‌های این جزایر عبور می‌کند. اگر به این تعداد، کشتی های تجاری نیز اضافه شود، در این صورت فشردگی ترافیک در میان جزایر مذکور به خوبی روشن می‌شود

نظرات ()



 
نویسنده: فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱۳٩۱/٢/٩

 یکی از جزیره‌های نظامی ایران در خلیج فارس است.

این جزیره در فاصله ۲۲٫۵ کیلومتری (۱۴ مایلی) از جنوب غربی جزیره قشم، در فاصله ۱۵۶ کیلومتری (۹۷ مایلی) از شهر بندرعباس، مرکز استان هرمزگان و در فاصله ۴۳٫۵ کیلومتری (۲۷ مایلی) از شمال شرقی جزیره ابوموسی واقع شده‌است. طول و عرض آن ۹/۳ در ۷۵/۳ کیلومتر ومساحت آن ۳/۱۰ کیلومتر مربع می‌باشد و مرتفع‌ترین نقطه جزیره تنب بزرگ ۵۳ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.

این جزیره میان َ۳۴ ْ۵۵ و َ۲۸ ْ۵۵ طول غربی و َ۳۰ ْ۲۶ و َ۳۴ ْ۲۶ عرض شمالی، و در ۳۱ کیلومتری جنوب جزیره قشم واقع است و این کوتاهترین فاصله جزیره تنب با خاک اصلی ایران است. فاصله این جزیره از بندر لنگه کمتر از ۵۰ کیلومتر و از جزیره ابوموسی حدود ۵۳ کیلومتر استتنب بزرگ در پانزده کیلومتری شمال خط منصف خلیج‌فارس (خط میانی محاسبه شده نسبت به دو کرانه ایرانی و عربی در شمال و جنوب) قرار دارد و فاصله‌اش با نزدیکترین کرانه‌های امارت متحده عربی (جزیره حمرا/ جزیره‌الحمر از امیرنشین راس‌الخیمه) ۶۹ کیلومتر است. این جزیره تقریباً گرد و قطر ان در حدود چهار کیلومتر است. خاک جزیره شنی و خشک است..تنب و یا درست‌تر آن تمب واژهٔ فارسی سره‌ای است که در گویش‌های محلی جنوب ایران شامل لهجه‌های لارستانی، بندری، تنگستانی و دشتستانی به معنای تپپ  و تَل به کار می‌رود. از آنجا که دریانوردان محلی در هنگام نزدیک شدن به این جزایر آنها را به شکل تپه‌ای در میان آب می‌دیدند، هر دو جزیره را تمب نامیدند. هنوز هم مردم ساحل‌نشین بندرعباس و بندر لنگه جزیرهٔ بزرگ‌تر را در گویش محلی تمب گپ، به معنای تمب بزرگ و جزیرهٔ کوچک‌تر را تمبو به معنای تمب کوچک می‌نامند. املای صحیح و فارسی آن نیز تمب است و در قدیم‌ترین متون اروپایی نیز این نام به صورت تمون و تمبو ضبط شده‌است. در نامه‌نگاری‌های اداری اواخر دورهٔ‌ قاجار نیز این جزایر به نام «تامب» و تمب ضبط شده‌است. به سبب وجود مارهای سمی خطرناک در تنب بزرگ این جزیره تنب مار نیز خوانده شده‌است.کهن‌ترین متن تاریخی که در آن نام «تنب» آمده، کتاب الفوائد فی اصول علم البحر و القواعد اثر ابن ماجد، دریانورد مشهور سده‌های ۹-۱۰ق است..

جزایر سه گانه در دروه قاجار

نخستین سند تاکید حاکمیت ایران بر جزایر سه گانه در زمان ناصرالدین شاه در سال ١٨٨٧م

سلمان قاسمیان با رجوع به هوشنگ مهدوی می‌نویسد:

"تجدید حاکمیت ایران بر لنگه در سال ١٨٨٧م/١٣٠۵ ه ق، و تحقیقات احمد خان دریابیگی و ارسال این موارد به دربار ناصر الدین شاه و صدر اعظم او - امین السلطان از دیدگاه مقامات انگلیسی یک شوک سیاسی بود. نماینده سیاسی که مخفیانه از این نامه اطلاع یافته بود، آن را برای وزیر مختار انگلستان در تهران فرستاد. ظاهراً این نخستین سندی است که ایران رسماً بر حاکمیت دیرین خود بر جزایر تاکید نموده و به دست مقامات انگلیسی رسیده است. این نامه مقامات انگلیسی را نسبت به آینده موقعیت خود در خلیج فارس نگران نمود. همزمان، پرچم ایران بر سیری بر افراشته شد. شارجه با تحریک انگلستان حضور نیروهای ایرانی در این جزیره را مورد اعتراض قرار داد. این اعتراض با در خواست انگلستان از ایران مبنی بر پایین آوردن پرچم خود از این جزیره همراه بود. اما انگلستان در سال ١٨٨٨م/١٣٠۵ ه ق موقعیت ایران در سیری را به رسمیت شناخت و نسبت به اعلامیه ایران که جزایر چهارگانه را جزئی از سرزمین خود دانسته بود اعتراضی ننمود. وزیر مختار انگلستان در تهران نیز در ژوئیه همان سال به ناچار موضع ایران را پذیرفت و به علاوه نسخه ای از نقشه ١٨٨۶ م/١٣٠٣ه ق، شعبه اطلاعات وزارت جنگ انگلستان که در آن جزایر مذکور به رنگ خاک ایران بود را به شاه داد.[13]شاه در جواب او گفت که این نقشه مانع از بحث ما به نفع شیوخ متصالح است. این نقشه در سال ١٨٩١ م/١٣٠٨ ه ق تجدید چاپ شد. در سال های ١٨٩٢ م/ ١٣٠٩ ه ق و ١٨٩٧ م/١٣١۴ه ق به دستور لرد کرزن نقشه هایی از ایران تهیه شد و در این موارد نیز جزایر مذکور جزئی از خاک ایران هستند..نامه مظفرالدین شاه در رابطه با تنب و ابو موسی در سال ۱۹۰۴

در این حال، مظفرالدین شاه طی فرمانی توسط عین الدوله صدر اعظم به وزیر امور خارجه مورخ ۲۲ ربیع‌الثانی ۱۳۲۲ [۶ ژوئیه ۱۹۰۴م / ۱۵ تیر ۱۲۸۳] نوشت:

«در خصوص تمب و ابوموسی... با اینکه دولت علیه این دو محل را که ملک ثابت خود می‌داند... و از دریابیگی و معین‌التجار هم که احتمال قوی می‌رود مستندات این کار را بدانند یا بتوانند تحصیل نمایند هم جداً خواهید خواست که هر سندی بتوانند به دست بیاورند یا دلیلی اقامه نمایند به اطلاع جناب مستطاب عالی برسانند که به لندن مرقوم بنمایید.در حال حاضر مالکیت جزیره ابوموسی به همراه جزایر تنب در دست ایران است. با خروج نیروهای انگلیسی و به هنگام اعمال مجدد حاکمیت ایران بر این جزیره، سه نفر از افراد نیروی دریایی شاهنشاهی ایران، توسط شیوخ محلی، کشته شدند.در هنگام بازپس گیری جزایر سه گانه پس از ۶۸ سال اشغال توسط بریتانیا و ورود ارتش ایران به تنب بزرگ در حالی که نیروهای ایران بدون سلاح و بدون حالت جنگی به سمت پاسگاه پلیس رفته تا شرطه‌ها تسلیم شوند، به یک باره با تیر اندازی یک مسلسل، سه تن به نام‌های سروان رضا سوزن چی، ‌مهناوی یکم حبیب الله کهریزی و ناوی وظیفه آیت الله خانیدر پی شلیک نیروهای انتظامی‌ (شرطه‌های) رأس الخیمه جان باختند و «علی قربان روزبهانی» زخمی شد. در نتیجه نیروهای ایرانی به مقابله پرداخته و یک پلیس پاسگاه نیز کشته شد و دیگر نیروهای عرب تسلیم شدند. به احتمال فراوان دلیل اصلی درگیری در تنب بزرگ، ناآگاهی تعمدی پلیس محلی از موضوع بود که حاکم رأس الخیمه می‌بایست به آنان خبر می‌داد..

در قسمت‌های جنوب غربی این جزیره و در نزدیکی سواحل آن خانه‌های مسکونی از راه چندین خیابان و جاده به هم پیوسته‌اند که به آن شهرک گفته می‌شود. شهرک محل اقامت خانواده‌های نظامیان ایرانی مستقر در جزیره‌است. همچنین در این شهرک بخشهای تجاری و فروشگاه نیز وجود دارد. این جزیره دارای موج شکن و لنگر گاه نسبتا بزرگی است.

مردم بومی این جزیره در گذشته از صید و ماهی گیری و مروارید گذران زندگی می‌کردند، اما با توجه به شرایط حساس منطقه و ادعاهای امارات در مورد مالکیت این جزیره، تنب بزرگ اکنون یک جزیره کاملا نظامی می‌باشد. و یگان‌هایی از ارتش ایران و سپاه پاسداران در آنجا مستقر هستند. در این جزیره معدن خاک سرخ نیز وجود دارد

نظرات ()



 
نویسنده: فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱۳٩۱/٢/٩

جزیرهٔ ابوموسی جزیره‌ای متعلق به ایران در خلیج فارس است. مساحت این جزیره در حدود ۲۵ کیلومتر مربع می‌باشد. جزیرهٔ ابوموسی در ۲۶ درجهٔ خط عرض شمالی و در ۵۵ درجهٔ خط طول شرقی واقع شده‌است.

فاصله میان «جزیره ابوموسی» و جزایر تنب به دلیل عمق مناسب آب تنها مسیر قابل کشتیرانی برای نفتکش‌های بزرگ است..

حاکمیت ایران بر جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک ریشه در دورهٔ امپراطوری‌های عیلامی، ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی دارد. در این دوران نظم و امنیت ایرانی (persianpax) بر سراسر این پهنه آبی خلیج فارس و جزایر آن حکم‌فرما بود. جزایر سه‌گانه در سال ۱۹۰۸ به طور کامل تحت اشغال بریتانیا به عنوان قیم رسمی امارات متصالحه در آمد اما تا سال ۱۹۷۱ هیچ کدام از دولت‌های ایران این اشغال را قبول نداشته و ابوموسی به همراه تنب بزرگ و کوچک در تقسیمات کشوری ایران قرار داشتند.

در سال ۱۹۷۱ پس از توافق ایران و بریتانیا و پیش از خروج نیروهای نظامی انگلیس از منطقه و تأسیس کشور امارات متحده عربی، ابوموسی به همراه تنب بزرگ و تنب کوچک پس از نزدیک به ۷۰ سال شکایتهای مداوم دولت ایران علیه اشغالگری انگلیس سرانجام به ایران بازگردانده شد. در سال ۱۹۹۲ و پس از خاتمهٔ جنگ خلیج فارس امارات متحدهٔ عربی بر خلاف نظر شیخ شارجه و تفاهم‌نامهٔ ۱۹۷۱ شارجه با ایران در خصوص ابوموسی، اقدام به طرح ادعاهای مالکیت بر جزایر سه‌گانه کرد. این اقدام واکنش دولت ایران ر ا برانگیخت...

شورای عالی امنیت ملی ایران با صدور بیانیه‌ای هشت ماده‌ای بر حق حاکمیت بی چون و چرای ایران بر جزایر تاکید کرد. در بند هفتم این بیانیه آمده‌است: «طرح ادعاهای تاریخی در مورد سرزمین‌های ایران، اگرچه همواره به نفع ایران است، ما آن را به هیچ وجه به مصلحت امنیت منطقه نمی‌دانیم و تجربه ادعاهای مشابه از سوی عراق درس عبرتی در این زمینه‌است».

اکبر هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نماز جمعه ۲۵ دسامبر ۱۹۹۲ خطاب به شورای همکاری حاشیه خلیج پارس و همپیمانان غربی آنان گفت: برای جداسازی جزایر سه گانه از ایران باید از دریای خون گذشت..این جزیره در اسناد تاریخی و نقشه ها با نام بوموو BoumOuw بوم+اوو Aouw یعنی آب (معرب آن بومف) و با نام گپ سبزو (به معنای جای سبز) و بوم سوز یا بوموسو BoumSou. ثبت شده (بوم به معنی مکان است و «سو» چند معنی دارد سو Souw مخفف سوز Souz نام یک نوع سبزی است و بطور کلی نیز در زبان فارسی کهن معنی سبز می‌دهد و در مجموع می‌توان آن را به معنای زمین سبزنامید).. نام ابوموسی یک نام جدید می‌باشدو سابقه آن به حدودبیشتر از یکصد سال قبل برمی گردد که یکی از ساکنان بنام ابوموسی این نام را بجای بوموسو BoumSou رایج ساخت..جمعیت ابوموسی، در سال ۲۰۱۰ میلادی، برابر با ۲٬۰۳۸ نفر بوده‌است.تعداد اندکی از این ساکنان شهروندان امارات هستند که بر اساس قراردادی میان ایران و امارات حق اقامت دائم در ابوموسی را دارند.همزمان با ورود احمدینژاد به این جزیره که با استقبال با شکوه اهالی مواجه شد همه یکصدا با شعارهایی خواستار حاکمیت ایران بر این جزیره شدند..جزیره ابوموسی» جنوبی‌ترین جزیره ایرانی آبهای خلیج فارس است. این جزیره در ۲۲۲ کیلومتری بندرعباس و هم چنین در ۷۵ کیلومتری بندر لنگه، در ۶۰ کیلومتری شمال امارت شارجه در امارات متحده عربی واقع شده‌است. و ۱۶۰ کیلومتر از تنگه هرمز فاصله دارد. جزیره ابوموسی یکی از چهارده جزیره استان هرمزگان است که بیشترین فاصله از سواحل ایرانی خلیج فارس را دارد و طول و عرض آن درحدود ۵ / ۴ کیلومتر است. شهر ابوموسی مرکز جزیره ابوموسی می‌باشد. ارتفاع آن از سطح دریا ۴۶ متر می‌باشد.

جزیره ابوموسی آب و هوای مرطوب و گرم‌تری دارد. این جزیره فاقد آب و اراضی مناسب کشاورزی است، ولی کشت و زرع محدودی در آن صورت می‌گیرد و بیشتر مردم بومی محل به صید ماهی اشتغال دارند.

تاسیسات جزیره عبارت از یک فرودگاه، یک موج شکن و اسکله کوچک برای پهلوگیری شناورهای سبک با آبخور محدود و یک جاده کمربندی آسفالته.ناهمواریهای خاک جزیره ابوموسی به سوی شمال افزایش میابد و سرانجام به بلندترین نقطه جزیره به نام کوه حلوا که نزدیک به ۱۱۰ متر ارتفاع دارد می‌رسد.این جزیره یکی از مراکز صدور نفت خام کشور است که با ظرفیتی قابل توجه فعالیت می‌کند. وسعت شهرستان ابوموسی ۶۸٫۸ کیلومتر مربع است که مشتمل بر جزایر ابوموسی (با ۱۲ کیلومتر مربع)، جزیره تنب بزرگ (با ۱۰٫۳ کیلومتر مربع) تنب کوچک (با ۱٫۵ کیلومتر مربع)، سیری (با ۱۷٫۳ کیلومتر مربع)، فرور بزرگ (با ۲۶٫۲ کیلومتر مربع) و فرور کوچک (با ۱٫۵ کیلومتر مربع) می‌باشد.

این جزیره از خوش‌آب‌وهواترین مناطق خلیج فارس است و انواع گیاهان و جانوران دریایی در ساحل آن به چشم می‌خورد.

نظرات ()



 
نویسنده: فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱۳٩۱/۱/۸

اقتصاد و منابع طبیعی []

در سال ۱۳۰۸ خورشیدی نخستین چاه نفت ایران و خاورمیانه، توسط گروهی بریتانیایی به سرپرستی ویلیام ناکس دارسی در شهر مسجد سلیمان در خوزستان حفر و نفت از آن استخراج شد. این چاه که به «چاه شماره یک» مشهور است، نخستین چاه نفت در جهان است که از آن در مقیاس صنعتی، نفت استخراج شده، و اولین گام در تاسیس صنعت نفت ایران و شرکت نفت انگلوپرشین بوده‌است. چاه شماره یک هم‌اکنون بصورت موزه تحت مدیریت شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب ایران(NISOC) اداره می‌شود. استان خوزستان غنی‌ترین استان ایران در زمینه‌ٔ منابع نفت و گاز است که در حال حاضر عمدهٔ درآمد کشور از راه صدور این دو محصول حاصل می‌شود. بر اساس گزارش شبکه یک دولتی ایران، خوزستان مقام اول صادرات غیر نفتی ایران را(عمدتا کشاورزی و پتروشیمی) دراختیار دارد.

اهواز، مرکز صنایع پخش نفت و گاز در خوزستان و تمامی مناطق نفتخیز در جنوب، غرب و شرق ایران است. پالایشگاه آبادان و پتروشیمی بندر امام و پتروشیمی ماهشهر از جمله صنایع وابسته به نفت در این استان هستند.

کارخانجات ذوب و فولادسازی و محصولات آهنی و فولادی و لوله‌سازی از جمله صنایعی هستند که تأثیر بسزایی در اقتصاد منطقه و استان دارند. از جملهٔ این مجموعه‌ها می‌توان به لوله‌سازی خوزستان، گروه ملی صنعتی فولاد ایران، شرکت فولاد خوزستان، نورد کاویان اشاره کرد.

تا چندی پیش قابلیت کشتی‌رانی تجاری در رود کارون تا بندری در شهر اهواز وجود داشت و بخشی از بار ترانزیت تجاری از این راه منتقل می‌شد. اما در پی عدم رسیدگی این کاربرد درحال حاضر منتفی است و کشتی‌رانی تجاری عملاً انجام نمی‌گیرد. بندرهای آبادان و خرمشهر (با دسترسی از رود بهمن‌شیر و ماهشهر و بندر امام پیش از جنگ ایران و عراق از لحاظ تجاری اهمیت فراوانی داشتند و مجموعهٔ این بنادر با خط آهن خرمشهر-تهران، مسیر پر اهمیتی برای حمل و نقل تجاری بود، اما در طول جنگ ایران و عراق، آسیب فراوانی دیدند و عملاً مخروبه و متروکه شدند و امروز با روندی بسیار کُند، به کسری از وضعیت سابق خود نزدیک می‌شوند... !

آب فراوان رودهای کارون، کرخه و هندیجان، جراحی، مارون، اروند و دز که رود خانه های دائمی و پرآب غیر مرزی ایران هستند و ساختار جلگه‌ای استان خوزستان، قابلیت بالقوه‌ٔ کشاورزی فراوانی در آن ایجاد کرده‌است. جدا از کشاورزی سنتی و نیمه مکانیزهٔ محصولات سنتی (مثل برنج، گندم، ذرت، حبوبات، مرکبات و صیفی‌جات)، نیشکر هم به صورت صنعتی در قالب طرح توسعه نیشکر و صنایع جانبی استان خوزستان در ابعاد جغرافیایی وسیعی کاشته شده و مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. بنا بر گزارش شبکه دولتی ایران خوزستان در سال 1390 مقام اول تولید گندم ، 40 درصد ذرت و مقام دوم تولید برنج ایران را دارا بوده است.

از جمله صنایع جانبی قدیمی نیشکر در خوزستان، مجتمع کاغذسازی هفت‌تپه‌است که از دیرباز با استفاده از ضایعات نیشکر به تولید کاغذ می‌پردازد.

خوزستان در دوران باستان []

«خوزستان» در دوران باستان، به‌ویژه، در دوره هخامنشی به دو ناحیه تقسیم می‌شد: بخش‌های شمال و شمال شرقی که انشان (انزان) نام داشت و سرزمینهای باصفا و کوهستانها و جنگلهای فراوانی را شامل بود، و ناحیه جنوبی که دارای آب و هوای گرم و مرطوب و دشتهای حاصلخیز و جلگه‌ای جنوبی که دارای آب و هوای گرم و مرطوب و دشتهای حاصلخیز و جلگه‌ای سرسبز و پرآب بوده که به قاره‌ای کوچک و مستعد می‌مانست. بخش‌های جنوبی که «عیلام» نام داشته یادآور تمدنهای دیرینه خوزستان است و بشدت تحت تأثیر فرهنگ «میان‌رودان» بوده و جغرافیای وسیعی را شامل می‌شده که حد فاصل لرستان و خوزستان و سواحل خلیج فارس امروزی است.

«استرابون» جغرافی‌دان عهد باستان، خوزستان را از حاصلخیزترین جلگه‌های جهان می‌داند. زیرا رودخانه‌های زیادی این دشت را آبیاری می‌کرده که امکان کشاورزی و آبادانی را در این منطقه میسر می‌ساخته‌است. شاید بر همین اساس بوده که عده‌ای بر این باورند که نام این سرزمین «هند» یا «اند» بوده که به معنی «جایی با آب‌های فراوان» است.

درباره آبادی مرکز خوزستان در کتاب «احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم» تألیف «ابو عبدالله محمد بن احمد مقدسی» جهانگردی از بیت‌المقدس آمده‌است:

  «شوشتر در همه این سرزمین، خوشتر، استوارتر و مهم‌تر از آن شهری نباشد. نهر به دور آن می‌چرخد نخلستان و باغها آن را فرا گرفته‌اند. بافندگان ماهر پنبه و دیبا در آن بسیارند از همه شهرها برتر است، اضداد را در خود جمع و در نزد جهانیان شهرت دارد. و درباره‌اش گفته‌اند آن همچون بهشتی است. باغهایش پر از ترنج و انار خوب، انگور و گلابی عالی و خرما می‌باشد. بهشت خوزستان است دیبای آن را به مصر وشام می‌برند، مردمش با خوشی عمر می‌گذرانند.»  

همچنین در سفرنامه «ابن بطوطه» جهانگرد مراکشی می‌خوانیم:

  «سر انجام به شهر تستر (شوشتر) رسیدم که در قلمرو اتابک و سر حد بین دشت وکوهستان است. شهری بزرگ، زیبا، خرم و دارای پالیزهای نیکو و باغهای عالی است این شهر محاسن زیاد و بازارهای معتبر دارد و از شهرهای قدیمی است. در دو طرف رودخانه باغ قرار دارد و محاذی دروازه دسبول مانند بغداد و حله جسری از کشتیهای کوچک درست کرده‌اند، میوه در تستر فراوان است، خیرات و برکات این شهر بسیار و بازارهای آن در خوبی بی‌مانند می‌باشد.»  

وجود مراکز علمی و فرهنگی همچون دانشگاه جندی شاپور در این استان دال بر اهمیت و رونق این منطقه‌است که استادان بزرگ دانش پزشکی را از یونان، مصر، هند و روم گرد هم آورده بوده‌است. این دانشگاه را ساسانیان بنیان گذاردند. این دانشگاه پزشکی که به دستور شاپور اول (۲۴۱-۲۷۱ م) به سبب وجود آب و هوا و طبیعت پر نعمت و مناسب در گندی شاپور(نزدیک دزفول)ساخته شد. توسط شاپور دوم (ذوالاکتاف) مرمت و بازسازی گشت و در زمان انوشیروان تکمیل و توسعه یافت. دانشمندان و شاعران بزرگی همچون ابونواس حسن بن هانی اهوازی، که از ارکان شعر عرب است، عبداله بن میمون اهوازی، نوبخت اهوازی منجم و فرزندانش، جورجیس پسر بختشوع گندیشاپوری و شاعران شیعی، مانند ابن سکیت و دعبل خزائی که با اشعار خود ولایت و امامت را پاس داشته‌اند و زبان به مقاومت گشوده‌اند از همین منطقه برخاسته و در این دیار زندگی می‌کرده‌اند.

شهرستان‌های خوزستان []

استان خوزستان دارای ۲۴ شهرستان و ۵۴ شهر و ۵۲ بخش و ۱۱۲ دهستان و ۳۸۸۰ آبادی مسکونی و ۲۵۱۴ آبادی غیر مسکونی می‌باشد. نگاه کنید به: فهرست کامل شهرهای خوزستان.

شهرستان‌های استان خوزستان
نام‌شهرستانجمعیتزبان
شهرستان اهواز ۱۳۱۷۳۷۷ فارسی، لری بختیاری، عربی، دزفولی، شوشتری
شهرستان دزفول ۴۲۰۰۰۰ فارسی (گویش دزفولی، لری بختیاری)
شهرستان امیدیه ۸۵۱۹۵ فارسی، لری بختیاری، عربی
شهرستان اندیکا --- لری بختیاری
شهرستان اندیمشک ۱۵۴۰۸۱ لری
شهرستان آبادان ۲۷۵۱۲۶ فارسی
شهرستان ایذه ۱۹۳۵۱۰ لری بختیاری
شهرستان باغ‌ملک ۱۰۳۲۱۷ لری بختیاری
شهرستان باوی --- عربی
شهرستان ماهشهر ۲۴۶۸۰۴ فارسی بندری
شهرستان بهبهان ۱۷۲۵۹۷ فارسی، لری بختیاری
شهرستان خرمشهر ۱۵۵۲۲۴ فارسی، عربی
شهرستان دشت آزادگان ۱۲۶۸۶۵ عربی
شهرستان رامشیر ۴۹۲۳۸ فارسی، لری بختیاری، عربی
شهرستان رامهرمز ۱۲۰۱۹۴ رامزی، لری بختیاری
شهرستان شادگان ۱۳۸۲۲۶ عربی
شهرستان شوش ۱۸۹۷۹۳ لری، عربی، دزفولی
شهرستان شوشتر ۱۸۲۲۸۲ شوشتری، لری بختیاری
شهرستان گتوند ۵۸۳۱۱ لری بختیاری
شهرستان لالی ۳۵۵۴۹ لری بختیاری
شهرستان مسجدسلیمان ۱۶۷۲۲۶ لری بختیاری
شهرستان هفتگل --- لری بختیاری، قشقایی، فارسی
شهرستان هندیجان ۳۵۹۳۲ فارسی، لری بختیاری
شهرستان هویزه --- عربی

آیین‌ها و مردم ]

استان خوزستان از تیره‌های گوناگون انسانی را در بر می‌گیرد. همچنین با اینکه بیشینه مردم این استان مذهب شیعه دارند، از دیرباز پیروان دیگر آیین‌ها نیز در این استان زیسته‌اند و می‌زیند. در شهر اهواز گروه اندکی صابئین (در خوزستان به آنها صُبّی می‌گویند) در کرانه رود کارون ساکنند و بیشتر به کار زرگری مشغولند.

همچنین پیروان آیین‌های کهن زرتشتی و نیز کلدانی در این استان و به ویژه شهر اهواز زندگی می‌کنند که پس از انقلاب ۵۷ از شمارشان کاسته شده‌است. در شهر آبادان شماری از ارمنیان می‌زیند. این گروه تا پیش از انقلاب جمعیت بیشتری داشتند ولی امروزه تنها چند خانوار از اینان در شهرهای آبادان می‌زیند. همچنین گروهی از پیروان آیین بهایی در این استان زندگی می‌کنند. پیروان دیگر آیین‌ها و مردمان دیگری نیز در اینجا می‌زیسته‌اند که امروزه به جا نمانده‌اند. تا پیش از انقلاب شماری از پیروان آیین‌های هندو و سیک و... نیز در بخش‌های صنعتی این استان می‌زیستند که امروز تنها بازمانده معبدهایشان در شهر آبادان به جا مانده‌است.

میراث فرهنگی و گردشگری استان خوزستان []

فهرست میراث فرهنگی، گردشگری و دیدنی‌های دوران جنگ به تفکیک شهرستان

شهرستان آبادان

  • یادمان شهید تندگویان
  • یادمان والفجر هشت (اروندکنار)
  • قدمگاه خضر نبی (ع)

شهر آبادان

  • آرامگاه سید احمد
  • آرامگاه سید محمد ابوتامه
  • بازار ته لنجی‌ها
  • بازار ماهی فروشان
  • برج آب شماره یک
  • برج آب شماره دو
  • بقایای سینما رکس
  • بندر و اسکله‌ها
  • پالایشگاه آبادان
  • خانه بچاری
  • قبرستان انگلیسی‌ها
  • کلیسا ارامنه
  • مجموعه ساختمانهای انکس
  • مدرسه رازی
  • مدرسه مهرگان
  • مسجد رنگونی‌ها
  • منازل محله بریم
  • موزه آبادان


شهرستان اندیکا

  • آرامگاه بابا احمد
  • آرامگاه شاه قطب الدین
  • کوه شو بر فراز اندیکا

شهرستان اندیمشک

  • آرامگاه شاهزاده احمد در مازو
  • بقایای شهر باستانی لوور
  • بقایای شهر عیلامی زعفران
  • پای پل
  • پل صیحه (آباره عباس خان)
  • تپه باستانی طولایی
  • سد و دریاچه کرخه
  • قلعه توران
  • قلعه زره
  • قلعه صالح آباد
  • یادمان دوکوهه (دفاع مقدس)


شهرستان اهواز

  • پارک جنگلی گمبوعه (جاده سوسنگرد)
  • تالاب بامدژ (جاده شوش)
  • گورستان باستانی زرتشتیان

شهر اهواز

  • آرامگاه علی بن مهزیار اهوازی
  • بیمارستان امام خمینی (جندیشاپور)
  • پارک جنگلی شهروند
  • پارکها و بلوارهای ساحلی
  • پل سیاه
  • پل سفید(پل معلق)
  • خانه قدیمی ماپار
  • خانه قدیمی معین التجار
  • دانشسرای مقدماتی پسران
  • دانشکده سه گوش
  • کاروانسرای معین التجار
  • منازل بانک ملی
  • هتل قو


شهرستان ایذه

  • تالاب میانگران
  • خنگ اژدر
  • روستای باستانی شمی
  • سد و دریاچه کارون سه
  • عمارت طاق طویله
  • قلعه کژدم
  • نقش برجسته شهسوار
  • نقش برجسته کول فرح
  • نقش برجسته کهباد
  • نقش برجسته کمالوند
  • نقش برجسته یار علی وند

شهر ایذه

  • اِشکَفتِ سلمان


شهرستان باغملک

  • امامزاده ابراهیم
  • پل ساسانی
  • قلعه تل
  • کاروانسرای ارغوانی
  • محوطه باستانی منجنیق (نهر اربق)
  • منطقه سیاحتی مال آقا


شهرستان بهبهان

  • پارک جنگلی تشان
  • بقایای شهر باستانی ارجان
  • کتیبه‌های تنگ تکاب
  • زیارتگاه امام رضا (ع)
  • تپه باستانی خندق
  • پل امام رضا (ع)
  • پل خیر آباد
  • پل دیلمان
  • پل کسری

شهر بهبهان

  • آرامگاه بشیر و نذیر
  • امامزاده حیدر
  • قلعه مدرسه
  • کاروانسرای دژ مهتابی
  • مدرسه خیر آباد
  • مسجد جامع اتابکان
  • موزه بهبهان


شهرستان خرمشهر

  • جزیره مینو
  • کاخ فیلیه
  • مناطق عملیاتی کربلای پنج و بیت المقدس
  • یادمان شرق کارون
  • یادمان شهدای بهبهان
  • یادمان شهدای رمضان
  • یادمان شهدای شلمچه

شهر خرمشهر

  • بازار ماهی فروشان
  • بندر و گمرک خرمشهر
  • پل جدید خرمشهر
  • پل قدیم خرمشهر
  • مسجد جامع خرمشهر
  • موزه و یادمان دفاع مقدس خرمشهر


شهرستان دزفول

  • آبشار شوی
  • سد ودریاچه دز
  • آرامگاه پیر رود بند
  • آرامگاه یعقوب لیث صفاری (شاه ابوالقاسم)
  • بقایای شهر باستانی گُندی شاپور
  • تپه باستانی چُغامیش
  • منطقه حفاظت شده حیات وحش دز
  • هور مزرعه

شهر دزفول

  • آرامگاه شیخ اسماعیل (سبزقبا)
  • آسیابهای دزفول
  • بازار قدیم دزفول
  • بقعه سید محمود
  • بقعه شاه رکن الدین
  • پل قدیم (دزفول)
  • خانه تیزنو
  • مسجد جامع دزفول
  • مسجد لب خندق
  • موزه مردم‌شناسی دزفول


شهرستان دشت آزادگان

  • آثار باستانی ام دبس
  • پل سابله
  • تالاب هور العظیم
  • تپه‌های باستانی الله اکبر
  • قدمگاه خضر نبی (ع)
  • قدمگاه زین العابدین (ع)
  • قدمگاه صاحب الزمان (عج)
  • منطقه حفاظت شده کرخه
  • یادمان شهدای چزابه
  • یادمان شهید آوینی
  • یادمان شهید چمران


شهرستان رامهرمز

  • آرامگاه علمدار (سید میر صالح)
  • آرامگاه هرمز ساسانی
  • بقایای شهر باستانی مختارک
  • تَل برمی
  • سد باستانی جره
  • عمارت صمیمی
  • غار صیدون کبوتری
  • قلعه امیر مجاهد
  • قلعه تاشر
  • قلعه دا و دختر (مادر و دختر)
  • قلعه یزدگرد


شهرستان شادگان

  • تالاب بین‌المللی شادگان


شهرستان شوش

  • ایوان کرخه
  • محوطه باستانی هفت تپه
  • معبد باستانی چغازنبیل
  • منطقه حفاظت شده شوش
  • موزه هفت تپه
  • یادمان فتح المبین (دفاع مقدس)

شهر شوش

  • آرامگاه دانیال نبی (ع)
  • آرامگاه دعبل خزاعی
  • بقایای شهر باستانی پیشه وران
  • بقایای شهر باستانی شاهی
  • تپه باستانی آکروپل
  • قلعه شوش
  • کاخ باستانی آپادانا
  • کاخ باستانی اردشیر دوم
  • کاخ باستانی داریوش
  • کاخ باستانی شائور
  • موزه شو


شهرستان شوشتر

  • بقایای شهر باستانی دستووا
  • بقایای شهر باستانی عسگر مکرم
  • چشمه آب معدنی گراب

شهر شوشتر

  • آرامگاه امامزاده عبدالله
  • آرامگاه بَراء ابن مالک انصاری
  • آرامگاه سید محمد گلابی
  • آرامگاه شیخ شوشتری
  • بند میزان
  • پل شادروان
  • پل لشکر
  • تپه باستانی چُغا
  • تخت قیصر
  • خانه قدیمی مرعشی
  • خانه قدیمی مستوفی
  • خانه قدیمی معین التجار
  • سازه‌های آبی شوشتر
  • عمارت کلاه فرنگی
  • قلعه سَلاسِل
  • مسجد جامع شوشتر
  • مقام صاحب الزمان (عج)
  • نهر داریون


شهرستان گتوند

  • قلعه رستم (شیخ سلیمو)
  • بقعه زیارتی محمدابن زید
  • تپه باستانی چغا
  • گچ سنگی
  • آبشار پل پرزین
  • کوه طبل خانه
  • دره انار
  • قدمگاه امیرالمومنین پل پرزین
  • دژ عقیلی
  • گچ سنگی
  • دخمه ها(خرفخانه‌ها)
  • کوه طبل خانه

 

شهرستان ماهشهر

  • بقایای عمارت تل کافران


شهرستان مسجد سلیمان

  • آرامگاه هفت شهیدان
  • برد نشانده
  • بقایای شهر باستانی بنه وار
  • تپه باستانی کلگه زری
  • تپه باستانی گلگیر
  • سد و دریاچه شهید عباسپور
  • صُفه سلیمان (سر مسجد)
  • منطقه حفاظت شده جنگلی شیمبار

شهر مسجد سلیمان

  • پالایشگاه مسجد سلیمان
  • چاه نفت شماره یک


شهرستان هندیجان

  • شهر باستانی آسک
  • شهر باستانی مهرویان
  • شهر باستانی ریو اردشیر
  • قلعه باستانی باسیف


شهرستان هویزه

  • بقایای بافت قدیم شهر هویزه
  • یادمان شهدای طلائیه
  • یادمان شهدای هویزه

 

خوزستان در جنگ ایران و عراق []

این استان از ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ تا آخرین روز جنگ ایران و عراق همواره صحنه عملیاتهای مختلف ایران برای بازپس گیری مناطق اشغال شده توسط نیروهای ارتش عراق بود. در آغاز جنگ شهرهایی چون آبادان، سوسنگرد، دزفول، اندیمشک، خرمشهر، و اهواز که مرکز استان بود مرتبا هدف حملات موشکی و توپخانه ارتش عراق قرار داشتند.

باستان‌شناسی خوزستان []

شهرستان مسجد سلیمان

  • معبد بردنشانده
  • صفه سر مسجد
  • پل قدیم (دزفول)(قدیمی ترین پل سواره رو جهان با ۱۷ قرن سایقه چغازنبیل ثبت شده در فهرست آثار میراث جهانی
  • سازه‌های آبی شوشتر(مجموعه آبشارها، آسیابها، پلها و سدهای باستانی) ثبت شده در فهرست آثار میراث جهانی
  • قلعه سلاسل(شوشتر)
  • کاخ آپادانا
  • بند میزان
  • پل لشکر
  • آرامگاه دانیال نبی
  • قلعهٔ باستانی شوش
  • برج کلاه فرنگی
  • پل شادروان
  • آرامگاه یعقوب لیث
  • الیماییس
  • ارجان
  • تپهٔ چغا در گتوند
  • آتشگاه مسجدسلیمان
  • شیرهای سنگی بختیاری

شهر باستانی ایذه (آیاپیر، آنزان، انشان، مالمیر)

  • منطقه باستانی کول فرح ایذه
  • منطقه باستانی اشکفت سلمان ایذه

آبادان

  • کلیسا آبادان
  • مسسجد رنگونیها
  • موزه آبادان
  • سینما تاج آبادان
  • خانه بچاری‌ها
نظرات ()



 
نویسنده: فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱۳٩۱/۱/۸

خوزستان، سرزمین مردمان خوزی یا هوزی (که استرابون و پلینیوس از آن به اسم اوکسی ذکر کرده‌اند)است. این استان با عیلامیان باستان و شوش باستان کم و بیش مرتبط است. نام اهواز، شوش و هویزه منعکس کننده ساکنین این منطقه در زمان عیلامیان بوده اند.سوجک در کتاب‌های تاریخ کلاسیک اسلامی، نام این استان خوزستان بود. ابن حوقل- جغرافی دان قرن ۱۰ میلادی - در کتاب خودش صورت الارض در فصلی جداگانه این استان را همراه با نقشه توصیف می‌کند و یاقوت در قرن ۱۳ میلادی در مجعم البلدان جزئیاتی از استان خوزستان نوشته است به گفته ریچارد فرای به خاطر تاثیر قوی عرب زبان‌های مهاجر به جنوب غربی این استان-مخصوصاً مهاجرت بنی کعب و بنی لام-از قرن ۱۶ تا ۱۹ میلادی، نام عربستان به این ناحیه استان از زمان صفویه اطلاق گردید تا اینکه در زمان رضا شاه پهلوی با نام خوزستان جایگزین شد که خط پایانی بر آرزوهای تجزیه طلبانه شیخ خزعل، رئیس قبیله کعب بود.در اواخر قرن ۱۶ میلادی قبیله کعب از عراق به جنوب خوزستان مهاجرت کردند. در طی قرون موفقیت آمیزقبایل عرب بیشتری از جنوب عراق به نوار مرزی جنوب غربی خوزستان مهاجرت کرده‌اند..بنا به ادعای احمد کسروی مدتی در دورة مشعشعیان بخش عرب نشین را عربستان نامیدند و بخش دیگر را خوزستان می‌گفتند. اولین بار این نام در کتاب مجالس المؤمنین تألیف قاضی نورالله مرعشی شوشتری در باب نهم ذکر شد. قاضی کتاب مزبور را در سال ۹۹۳. ق آغاز و در سال ۱۰۱۰. ق آن را به پایان رساند.
از این به بعد در کتب تاریخی نامی از(مملکت) اهواز نیست و نام عربستان جایگزین آن شد. مرکز عربستان، بزرگترین شهر آن منطقه یعنی هویزه  و مرکز خوزستان، شوشتر بود. نادرشاه افشار در سال ۱۱۵۰. ق به خوزستان آمد.  و شوشتر را حاکم نشین سراسر خوزستان گردانیداز این تاریخ به بعد سراسر ناحیه هویزه (یا حویزه به تلفظ عربی) به نام عربستان خوانده شد.واژه عربستان، واژه‌ای فارسی است و از ترکیب عرب + ستان تشکیل یافته و از آنجایی که در زبان فارسی «ستان» پسوند مکان و به معنی محل استقرار قومی یا مردمی می‌باشد.این نام برای تمایز بخش عرب نشین خوزستان از بخش غیرعرب نشین در آن دوره انتخاب شده بود. مانند کردستان، بلوچستان، لرستان، که هر کدام به معنی محل استقرار کردها و یا محل استقرار بلوچ‌ها و یا محل استقرار لرهاست. میرزا صادق نامی تاریخ نگار زندیه در شرح حرکت کریم خان زند به این دیار، نام خوزستان و عربستان را پشت سر هم آورده‌است.  مؤلف فارس نامة ناصری ضمن ذکر نام هر دو پس از نام عربستان، کلمة عجم را به آن افزوده‌است. در دورة قاجار نام عربستان در احکام و فرامین دولتی وارد شده و همه جا از کلمه عربستان استفاده می‌شد، چنانکه شاهزاده حشمت الدوله حکمران خوزستان و لرستان در سال ۱۲۹۳. ق در نامه‌ای به شیوخ قبیلة بنی ساله به تاریخ ربیع الاول ۱۲۹۳. ق خود را حاکم ایالت عربستان و لرستان می‌نامد. در زمان مظفرالدین شاه نه تنها در کتب تاریخی مانند افضل التواریخ مظفری و منتخب التواریخ مظفری بلکه حتی در روزنامه‌های این عهد و در روزنامه دولتی دیگر به ندرت به نام خوزستان در اطلاق به منطقه حویزه برمی خوریم و همه جا کلمه عربستان بر این منطقه خوزستان اطلاق می‌شد. تاریخ نگاران و پژوهشگران خارجی نیز به تبع مورخان و روزنامه‌های آن دوره، این منطقه را عربستان نامیده‌اند. سرپرسی سایکس لرد کرزن، کلمان هور،  نیبور، لایارد، لوریمرر، دیالافوا، هنری فیلد و دیگران همین نام را درکتاب خود ذکر کرده‌اند. بر همین اساس حاج عبدالغفار نجم الملک که در سال ۱۲۹۹. ق برای برآورد سد اهواز از سوی ناصرالدین شاه به این خطه مأمور شد، سفرنامة خود را به نام سفرنامه عربستان به رشته تحریر درآورد. در گویشهای فارسی باستان و زبان پهلوی «او» به «هو» قابل تغییر است؛ مانند «اورمزد» - «هورمزد» و «اوشمند» - «هوشمند» همچنانکه «هورداد و حورداد» را «خرداد» و «خورتات» نیز گفته‌اند. البته تا سالهای اخیر این اسامی را با حرف (ح) نیز می‌نوشته‌اند. از سوی دیگر «یاقوت حموی» واژه «خوز» را با نامهای «خوز» و «هوز» و «اهواز» و «هویزه» هم ریشه می‌داند. «اهواز» محرف واژه «اواز» و «اوجا» نیز هست که در کتیبه داریوش بیستون آورده شده و این نام در کتیبه نقش رستم «خواجا» یا «خوجا» حک شده که هزار سال پیش، مرکز حکومت نشین استان خوزستان بوده‌است. پس از هخامنشی، در دوران اشکانی، ساسانی و تمام دوران اسلامی شوشتر مرکز حکومتی خوزستان بوده‌است. در سال ۱۳۰۳ در پی شیوع بیماری وبا در شوشتر مرکز حکومتی خوزستان به اهواز منتقل شد و تا کنون نیز اهواز است.

در شاهنامهٔ فردوسی به تصحیح جلال خالقی مطلق از این خطه با نام خوزیان یاد شده‌است. برای نمونه:

بشد تیز با لشکر خوزیان   برآن سود جستن سرآمد زیان
وزان پس بر کشور خوزیان   فرستاد بسیار سود و زیان
همی‌رفت تا کشور خوزیان   ز لشکر کسی را نیامد زیان
نظرات ()



 
نویسنده: فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱۳٩٠/۱٢/۱٧

واژه‌هایی که در تاریخها، سفرنامه‌ها، سیاحتنامه‌ها و دیگر مدارک تاریخی مربوط به پیش از اسلام، ماد و پارت و نیز پیش از ورود آریایی‌ها تا دوران کنونی به یزد داده شده‌است عبارتند از :

الف : ایز - ایزاطیخه – ایزدیس – ایساتیس – ایستخای

ک : کت – کتروا - کته – کث – کثه – که – کهثه

گ : گث – گبست

د: دارالسیاده – داراشیعه – داراالعباده – دارالمومنین - دارلعلم

ش : شهر ایزد

ی : یزجی – یزد – یزدان شهر – یزدان گرد – یست – یسدی – یسن – یکس

واژه « یزش » به معنای ستایش و نیایش در زبان پارسی میانه‌است .

واژه « یزدان » یا « یزتان » نیز می‌باشد که معنای پاک، مقدس، فرخنده و در خور آفرین است به معنی ذات خدا است . یعنی آفریننده خوبی‌ها، پاکی‌ها و شهر خداست و این آخرین نامی است که در دوران ساسانیان بدان خوانده شده‌است .

 

ایساتیس یا « فرافر» عیناٌ شهر کنونی نبوده بلکه شش فرسنگ بالاتر از این شهر به سمت فرافر « هرفته » در دامنه کوه مهریز قرار داشت و شاید ایساتیس همان است که در جغرافیای بطلمیوس به نام « ایستیخای » در بیابان کارمانیا « کرمان » از آن یاد شده‌است . ایساتیس در آثار جغرافیایی پیش به گونه « ایزا طیخه » به معنی یزد هم آمده‌است .

کثه که بیشتر کتب نام یزد را بدان خوانده‌اند.ابن بلخی در کتاب فارسنامه که در قرن ششم هجری تالیف شده نام اصلی یزد را «کثه» نامیده و احمد بن حسین بن علی کاتب نیز در قرن نهم در کتاب تاریخ یزد نام «کثه» را تایید نموده که معنی شهر کوچک است زیرا در پارسی باستان این واژه به معنای کوچک است زیرا کثه در مقایسه با ایساتیس که شهر بزرگی بود در حومه یزد قرار داشته و کوچک بوده‌است . اصطخری درباره یزد می‌گوید :« کثه مرکز یزد، شهری است درحاشیه کویر دارای هوای خوب ودرعین حال واجد آسایش وتنعم شهرهای بزرگ است » .

درزمان ساسانیان به فرمان احمد قریشیان در این محل شهری بناشد که آن را « یزدان گرد » نام نهادند و یزد گرد شهر را به دختر خود هدیه داد. واژه یزد نامی است باستانی که ریشه در « یشت » یا « یزت » و « یسن » داردبا مفاهیمی چون ستایش، نیایش، پرستش، ایزد و... که یکی از فصول پنجگانه اوستا هم با یکی از این نامها یعنی یشت خوانده شده‌است .

بعداز آمدن اسلام وگرایش مردم یزد به دین اسلام عنوان دارالعباده یادرالعباده به این شهر داده شد . زیرا علاء الدوله کالنجار از ملکشاه سلجوقی تقاضای حکومت یزد را کرده بود تادرآن جا به عبادت بپردازد. احمد کاتب مورخ یزدی قرن نهم هجری قمری نوشته‌است که: «در سال ۵۰۴ هجری قمری ملکشاه سلجوقی حکومت یزد را به علاء الدوله کالنجار واگذار کرد و آن را دارالعباده نامید. اسامی منتسب به این شهر یعنی کثه (شهر دارای کتس=قنات)، فرافر (دژ بالایی)، هرفت (دژ نگهبانی)، ایساتیس (شهر دارای چشمه پوشیده نیرومند یا قنات نیرومند)، ایستیخای خبر بطلمیوس در صحرای کرمان ("ایس- تی-خا" به همان معنی ایساتیس) و یزد (شهر دارای چشمه پوشیده=قنات) نشانگر اهمیت دیرین و بزرگی این شهر کویری باستانی می‌باشند. وجه اشتقاق خود نامهای فارسی قنات یعنی کاریز (کا- ریز) و کتس (کت- اوس) هم چشمه ریزان و خانه چشمه‌است. آثار این قنات نیرومند تاریخی دورتر از خود شهر یزد در بین کوههای شیرکوه و مهریز باقی مانده‌است.مردم یزد به زبان فارسی رایج با پاره‌ای ویژگی‌های گویشی سخن می‌گویند و بسیاری از واژه‌ها و ترکیبات زیبای فارسی را در گویش خود حفظ کرده‌اند. در استان یزد برخی ویژگی های گویشی میان شهرستانهای مختلف محسوس است. معتقدان به آیین زرتشتی در میان خود هنوز به زبان نیاکانشان سخن می‌گویند و به ویژه مراسم مذهبی خود را با این زبان انجام می‌دهند. گویش یزدی بخشی از فارسی دری (فارسی خالص و اولیهٔ ایرانیان) است

نظرات ()



مطالب قدیمی تر »